Queerowanie terapii gestalt. Różnorodność płci i relacji w kontekście terapeutycznym, pod red. Ayhan Alman, John Gillespie, Vikram Kolmannskog, tłum. Dorota Przygucka

Praktyka – i szerzej psychoterapia – wciąż cierpi z powodu wszechobecnej hetero- i cis-normatywności.

Niniejsza książka zawiera badania i materiały szkoleniowe dotyczące tematu różnorodności płci, płci i relacji (GSRD), w tym rozdziały poświęcone różnym kwestiom związanym z GSRD oraz sposobom, w jaki terapeuci mogą stać się bardziej wrażliwi na GSRD. Autorzy identyfikują się w całym spektrum GSRD i oferują swoje głosy jako zaproszenie do dalszego queerowania społeczności za pomocą różnorodnych treści – od prac akademickich, zorientowanych na badania, po empiryczne, refleksyjne perspektywy. W wybranych rozdziałach poruszane są takie tematy, jak klienci radykalni płciowo, seks i seksualność, różnorodność relacji, integracja GSRD i terapii oraz zajmowanie się heteronormatywnością w szkoleniu terapeutycznym.

Jak wskazano w akapicie otwierającym, książka ta jest przeznaczona dla każdej osoby, która jest zainteresowana GSRD i terapią, zwłaszcza terapią gestalt. Każdej, bez względu na tożsamość płciową, orientację seksualną czy preferencje dotyczące relacji. Chociaż serdecznie witamy osoby czytające, które należą do innych tradycji terapeutycznych lub w ogóle nie należą do żadnej z nich, trzeba zaznaczyć, że kilka rozdziałów przyjmuje za pewnik podstawowe zrozumienie teorii i koncepcji terapii gestalt. Ta książka jest również zaproszeniem do dalszego queerowania społeczności gestalt za pomocą różnorodnych treści, od akademickich, zorientowanych na badania, po doświadczeniowe, refleksyjne perspektywy. Doceniamy akademicki rygor, jednak wiemy, że środowisko akademickie samo w sobie wyklucza wiele głosów, które zasługują na wysłuchanie. Dlatego też poddaliśmy wszystkie rozdziały procesowi wzajemnej weryfikacji, ale ostatecznie przedłożyliśmy doświadczenie nad teorię, wrażliwość nad doskonałość, dostępność nad ograniczenia.

Osoby autorskie wielu rozdziałów przedstawiają i badają złożoność GSRD, dlatego zdecydowaliśmy się ustrukturyzować książkę, zaczynając od rozdziałów, które koncentrują się na płci (tekst o osobach klienckich gender radical Morrisona, teksty Almås, Hosemansa, Palmou, Waletich); następnie te koncentrujące się na seksie i seksualności (teksty Grace, Rickettsa, Kumara, Nevesa); następnie jeden dotyczący różnorodności relacji (queerowanie relacji Morrisona); kończąc na trzech nadrzędnych, ogólnych rozdziałach: jeden na temat sekretnego życia LGBTI w wiejskiej Irlandii (Desmonda), jeden na temat integracji GSRD i terapii gestalt (Almana), i ostatni na temat zajmowania się heteronormatywnością w szkoleniu terapii gestalt (Kolmannskoga).

„Przywrócenie wymiaru etycznego w samym sercu aktu terapeutycznego”

Przestając wiedzieć. Fenomenologia i etyka psychoterapii jest zbiorem tekstów opublikowanych w latach 90. we francuskich czasopismach psychoterapeutycznych oraz wygłoszonych wykładów. Jest zestawieniem, który wytrąca z wygody, z utartych formuł myślenia o terapii, pobudza do refleksji, rodzi wątpliwości względem znanych prawd, jest manifestem przeciw ortodoksyjności myślenia, zachętą do ciągłych poszukiwań. Książka ma charakter teoretyczny, który jednak ma duże znaczenie dla sposobu prowadzenia praktyki psychoterapeutycznej. Ze zbioru esejów Blaize’a wyłania się idea przewodnia, ukryta w metaforze „zawieszenia wiedzy”, którą odczytać można jako próbę ujawniania fenomenologicznego rdzenia psychoterapii Gestalt.

Książkę polecam wszystkim terapeutom, dla których istotnym jest, aby w procesie terapeutycznym nie dokonywać uprzedmiotowień, uproszczeń i sztywnych kategoryzacji człowieka. Terapeutom, którym obce są „tipy” psychologiczne, którzy lubią myśleć i nie boją się przestawać wiedzieć, by być bliżej doświadczenia pacjenta.

Nie jest to lektura łatwa, ale ujawnia złożoność i niuanse wpływów fenomenologicznych na psychoterapię. Czytelnik nie znajdzie w niej prostych recept, zbioru strategii i prostych porad terapeutycznych, wskazówek w stosowaniu procedur i zabiegów kalkulacyjnych. Odnajdzie jednak zachętę do myślenia, które uczy, że kategorie to nie rzeczywistość. To natomiast wytrąca z wygody trwania w pewności i oczywistości sądów oraz rozbudza ciekawość.

[Marek Jawor, ze wstępu]

Każda forma psychoterapii opiera się na wiedzy. A jednak prawdziwie twórczy akt terapeutyczny jest najczęściej możliwy jedynie poprzez umieszczenie tej wiedzy w nawiasie. To przynajmniej tymczasowe zawieszenie ukonstytuowanej wiedzy jest dla terapeuty próbą, nigdy nieudaną, ale zawsze konieczną, po prostu bycia obecnym przy kliencie, tak jakby odkrywał go po raz pierwszy. Porzucenie tej iluzji oznacza zaakceptowanie momentu „niewiedzy”, tego momentu, w którym możliwość nowości wyraża się poprzez ucieczkę od neurotycznego powtarzania, krótko mówiąc, możliwość prawdziwej zmiany. Oznacza to także przywrócenie wymiaru etycznego w samym sercu aktu terapeutycznego.

Stanowisko takie opiera się na podejściu fenomenologicznym zapoczątkowanym przez Husserla, jest nawet w pewnym sensie definicją tego podejścia.

Autor zaprasza nas zatem do fenomenologicznego ponownego odczytania terapii językiem jednocześnie jasnym i zwięzłym, ale zawsze rygorystycznym i unikającym nadmiernych uproszczeń. W istocie terapia Gestalt, czasami zapominając o swoich fenomenologicznych podstawach, sama zbyt często ulegała fascynacji technikami, złudzeniu wiary, że jej pojęcia są rzeczywistością, co jest bardziej ostateczne, i że ma moc egzorcyzmowania cierpienia i prowadzenia do szczęścia!

Marek Jawor, psychoterapeuta Gestalt, doktor filozofii, nauczyciel akademicki. Interesuje się zwiąkami psychoterapii z filozofią. Autor publikacji o fenomenologicznych podstawach psychoterapii Gestalt. Porwadzi prywatny gabinet i specjalistyczne warsztaty psychoterapeutyczne w Alicante oraz jest wykładowcą w Instytucie Integralnej Psychoterapii Gestalt (autor wstępu)

Piotr Skalski, ur. 1984 w Krakowie. Ma wykształcenie filozoficzne, zajmuje się pisaniem i tłumaczeniem. Przetłumaczył m.in. zbiór tekstów Georges’a Bataille’a Psychologiczna struktura faszyzmu (słowo/obraz terytoria 2024). Jest współtwórcą i redaktorem czasopisma literackiego „Pole” (poledwumiesiecznik.com). Mieszka w Warszawie (tłumacz)

Jacques Blaize, profesor filozofii i terapeuta Gestalt w Nantes, gdzie przez długi czas kierował Instytutem Terapii Gestalt. Dziś kontynuuje swoją pracę w różnych instytutach we Francji i w Europie jako superwizor o wyraźnie fenomenologicznej inspiracji (autor)

Książka Lorrie Brubacher to nie tylko przewodnik po terapii skoncentrowanej na emocjach (EFT), ale także praktyczne źródło wiedzy dla wszystkich terapeutów, niezależnie od orientacji teoretycznej. Zarówno początkujący klinicyści, jak i doświadczeni praktycy znajdą tu narzędzia, które pozwolą im skutecznie wspierać klientów w budowaniu bezpiecznych i trwałych więzi emocjonalnych.
Autorka w przystępny sposób pokazuje, jak EFT może być stosowane w terapii par, rodzin i osób indywidualnych – z uwzględnieniem szerokiego wachlarza tożsamości i doświadczeń: rasy, płci, orientacji seksualnej, klasy społecznej, neuroatypowości czy religii. Książka kładzie nacisk na konkretne interwencje terapeutyczne – takie jak model „EFT Tango” – które pomagają nie tylko zrozumieć, ale i przekształcać emocjonalne schematy w relacjach.

Wzbogacona o aktualne badania, przykłady kliniczne oraz refleksję nad kulturową wrażliwością, publikacja ta staje się nieocenionym narzędziem w pracy z klientami w każdym nurcie terapeutycznym.

To książka nie tylko dla terapeutów EFT – to lektura dla każdego specjalisty, który chce pracować głębiej, uważniej i skuteczniej.

Opowieści o naszym ciele i o tym, dlaczego chcemy być usłyszane.

Eleanor Morgan

O wpływie hormonów równie dobrze można mówić w odniesieniu do nabuzowanego testosteronem bankiera z City, jak i kobiety przed miesiączką – pisze w swojej książce Eleanor Morgan. Jednak tylko kobiety słyszą: „to hormony” czy „histeryczka”-lekceważące reakcje na zmieniającą się biochemię kobiet. Morgan w niezwykle ciekawy sposób opisuje historyczno – kulturowe tło i opowiada, jak przez lata patologizowano i stygmatyzowano nasze emocje i zachowania. Jej zdaniem mity, dezinformacje i awersje wokół kobiecej rozrodczości w zachodnim świecie XXI wieku wciąż mają się świetnie. Autorka zastanawia się, w jakim stopniu utrwalony w oczach społeczeństwa obraz kobiet wpływa na to, jak postrzegają same siebie. O kobiecej fizjologii nadal mówi się publicznie ze wstydem. Miesiączka, poronienia, endometrioza, menopauza – to tematy, o których się szepcze w ukryciu. To właśnie dlatego, zdaniem autorki, kobiety żyją w niewiedzy, w odcięciu od własnego ciała. A nie uciekniemy od biologi – pisze – siła tkwi w lepszym poznaniu siebie. Morgan bardzo wnikliwie analizuje życie zdrowotne współczesnej kobiety – od cyklu menstruacyjnego przez antykoncepcję, PMS po menopauzę. Obala mity, zestawiając je z najnowszą wiedzą medyczną. I co najważniejsze – uczy nas i siebie na nowo odczytywać swoje ciało i zrozumieć siebie.

„Wiele twarzy poliamorii. Tęsknota i przynależność w związkach równoległych” – Magdalena J. Fosse

„Ludzie wybierają poliamorię z wielu powodów. Niektórych przyciąga, inni są w nią wrzuceni. Poliamoria jest równocześnie ideą, rzeczywistością i dążeniem. Jako rzeczywistość jest złożona i skomplikowana; mniej przewidywalna niż monogamia i, co ciekawe, pomimo nacisków na granice, może się wydawać niejednoznaczna.
Chciałabym, żeby ta książka była raczej ilustracją niż receptą, jeżeli chodzi o pracę z klientami w relacjach poliamorycznych. Nasze rozumienie natury terapii jest nadal ograniczone, pomimo dekad praktyki i badań, pomimo wielu sformułowanych i pogłębianych perspektyw terapeutycznych. Niniejsza publikacja opowiada o terapii osób, których sposób bycia razem jest stosunkowo nowy i różnorodny, redefiniujący tradycyjne granice partnerstwa czy rodziny.
Ostatecznie, nasza rola jako terapeutów polega na stworzeniu przestrzeni dla tego, co Gabor Mate nazywa „współczującym dociekaniem”. Celem jest dotarcie do głębokich warstw najważniejszych opowieści, które ludzie opowiadają samym sobie; umożliwienie im zobaczenia nieświadomych aspektów tych opowieści; zrozumienia, skąd się wzięły i jaki mają wpływ na teraźniejszość. Kiedy ich historie zostaną ujawnione, współczujące dociekanie ma pomóc ludziom pozwolić im odejść.
Lub pozwolić odejść ograniczeniom, jakie te opowieści wprowadziły w ich życie.

Autorka:
Magdalena J. Fosse – psycholożka kliniczna, certyfikowana terapeutka seksualna (AASECT) i specjalistka terapii par z wieloletnim doświadczeniem w pracy z osobami praktykującymi etyczną niemonogamię. Pracuje w nurcie psychodynamicznym, integrując podejścia z obszaru neurobiologii relacji, teorii przywiązania oraz pracy z ciałem i seksualnością. Prowadzi prywatną praktykę w Massachusetts (USA), jest wykładowczynią i superwizorką w Psychodynamic Couples and Families Institute of New England (PCFINE). Autorka licznych publikacji i prelegentka międzynarodowych konferencji, od lat towarzyszy osobom, które redefiniują pojęcia miłości, intymności i przynależności. Jej praca osadzona jest w głębokim zrozumieniu różnorodnych konfiguracji relacyjnych – od związków monogamicznych po relacje poliamoryczne.
„Wiele twarzy poliamorii” to jej pierwsza książka przetłumaczona na język polski.

Ze wstępu:
„Autorka stopniowo wiedzie nas przez historie procesów terapeutycznych, które prowadzi od lat, i wzmacnia nasze kompetencje jako terapeutów_ek związków poliamorycznych o różnej strukturze i dynamice. Pokazuje bardzo szerokie pole, w jakim osoby poli funkcjonują i z czym się mierzą.
Mam nadzieję, że podobnie jak miało to miejsce w piśmiennictwie queerowym, ukazanie się niniejszej książki zachęci wydawnictwa do odważnego wybierania kolejnych tytułów poszerzających naszą świadomość. Ukazujących nową perspektywę ludzkiej relacyjności i intymności we współczesnym świecie. Obojętnie, jak bardzo wyidealizujemy konkretną formę relacyjną, ludzie będą poszukiwali dla siebie tego, co odpowiada ich potrzebom. W zmiennym, płynnym, postnowoczesnym świecie, pod każdą szerokością geograficzną. To, co wczoraj, nie musi odpowiadać temu, co dziś.
Nam, terapeutom_tkom, pozostaje podążać za osobami, które wspieramy. Dobrze mieć ze sobą mapę.
Niech ta książka trafi na półki w naszych gabinetach, niech nam służy, niech pracuje na rzecz naszych osób klienckich. Tego nam wszystkim życzę! Pięknej lektury!
Agnieszka Pixie Frączek

Wznowiona po 30 latach książka Stephena M. Johnsona nie traci na swojej aktualności. Czym różni się od innych książek opisujących problematykę narcystycznego stylu? Nie było i nie ma autora, który piękniej opisuje i rozumie to, co się układa w naszą narcystyczną wrażliwą strukturę.

Ogromną wartością tej książki jest obszerny materiał kliniczny, który pokazuje krok po kroku sposoby pracy terapeutycznej z pacjentami ze stylem narcystycznym . Autor korzysta z wiedzy opartej na teorii relacji z obiektem, terapii Gestalt, pracy z ciałem, terapii Ericksonowskiej i behawioralnej.

„Humanizowanie narcystycznego stylu jest jedną z serii książek Stevena Johnsona poświęconych problematyce charakteru. Johnson przedstawia w niej czytelnikowi narcystyczny styl charakteru, odzwierciedlający trudności emocjonalne, z jakimi przyszło sobie radzić ludziom, których problemy biorą początek z urazów doznanych we wczesnym dzieciństwie, w okresie, kiedy jednostka nawiązuje pierwsze relacje z innymi. Przybliżając czytelnikowi sposób przeżywania siebie i innych osób z narcystycznym stylem, wyjaśniając naturę i przyczyny ich postaw i zachowań i przede wszystkim – ukazując ich cierpienie i samotność, autor pozwala czytelnikowi empatycznie zrozumieć osobę z rysem narcystycznym, zobaczyć w niej ludzką istotę, wbrew pozorom spragnioną głębokiej, znaczącej i satysfakcjonującej relacji z drugim człowiekiem.”

Anna Czownicka

Celem charakterologicznej psychoterapii jest przekroczenie problemów emocjonalnych, których matryce sięgają pierwszych miesięcy i lat życia, obejmują schematy myślenia, zachowania i procesy cielesne (postawa ciała, oddychanie). Wybitny psychoterapeuta kalifornijski dr Stephen Johnson poświęcił cykl książek prezentacji metod pracy nad ograniczeniami charakterologicznymi, uwarunkowanymi przez urazy kolejnych faz rozwoju małego dziecka. Żaden znany mi psychoterapeuta nie zdecydował się dotąd tak dalece „odkryć karty” i opisać krok po kroku kulisy psychoanalitycznego procesu nie szczędząc danych odnoszących się do możliwych błędów i problemów psychoterapeuty. Autor czerpie z teorii relacji z obiektem, pokazując jak twórczo ją integrować z analizą charakteru zapoczątkowaną przez Reicha, metodami pracy z ciałem, Gestalt, terapii Ericksonowskiej i behavioralnej.

Jacek Santorski

„Sztuka postmodernistyczna, stanowiąc integrację czy kombinację form bardziej klasycznych i form modernistycznych, łączy ze sobą elementy w sposób często eksperymentalny, a nawet humorystyczny. Nieprzypadkowo więc, chociaż z pewnym opóźnieniem, także psychoterapia weszła w okres otwartości i integracji. Nadszedł czas, w którym terapeuci uprawiający tę improwizacyjną formę sztuki, opartą na solidnych zasadach psychologicznych, opowiadają się za prawdziwie artystycznym statusem swej pracy. Ta książka podejmuje problematykę indywiduacji. Każdy psychoterapeuta musi w sposób rzeczywisty przejść przez ten proces, tak aby ostatecznie znaleźć własną indywidualność, różną od swoich nauczycieli i mistrzów. Oznacza to: dorosnąć, opuścić dom i poznać resztę świata.” (fragment tekstu)

W jaki sposób kryzys przynależności ujawnia się we współczesnym świecie? Czy uzależnienia nadal należy traktować jako chorobę czy raczej adaptację do stylu więzi społecznych i ich zaniku?

„To jak zbudowany jest dzisiejszy świat, jest jednym z głównych powodów rozwoju uzależnień. Dopóki przy tym nie przystaniemy, również jako profesjonaliści, będziemy działać jak współuzależnione osoby, zasłaniając skutki i ból uzależnienia, nie sięgając do jego przyczyn. Od nas też zależy, jak chcemy myśleć i patrzeć na uzależnienie, jakie metody i perspektywy chcemy wziąć pod uwagę. Czy chcemy zmierzyć się z szerszym kontekstem, własnym uczciwym rachunkiem w tej sprawie, czy jesteśmy w stanie patrzeć na uzależnienie z perspektywy kryzysu naszego świata, czy raczej jak zachodnia medycyna, „łatać dziury”, łagodząc zaostrzone objawy? Czy jesteśmy gotowi na otwarcie naszych oczu i serc, na ból nas wszystkich i kłamstwa, którymi jesteśmy codziennie podsycani do walki, wysiłku, opuszczenia, izolacji, samotności, lęku, niepokoju, utraty wiary w siebie i drugiego człowieka?” (fragment tekstu)

Książka Katarzyny Rejniak prowadzi Czytelnika ku rozumieniu przekonań i postaw, a przede wszystkim uczuć, jakie żywimy wobec osób uzależnionych. Podróż ta pozwala nam uzyskać pełniejszy obraz cierpienia tych ludzi; słyszymy głuche echo pustej studni ich dzieciństwa, a także dorosłych relacji, których kształt jest jego konsekwencją. W miarę zagłębiania się w myśl Autorki ten dźwięk staje się coraz wyraźniejszy. Odkrywamy, jak bardzo doświadczenia traumatyczne determinują nasze życie. Rozpoznajemy to również w szerszej, społecznej perspektywie.

Opisywana w tej publikacji kultura kryzysu przynależności pozwala nam głębiej rozumieć siebie i uzależnienie, które w naszym świecie stało się rozpaczliwą próbą ratowania więzi.

Bożena Maciek-Haściło

„Wszystko, co uznacie tutaj za rozsądne lub tylko trochę niezwykłe, pochodzi bezpośrednio od profesora Freuda z Wiednia i jego uczniów (oraz z teorii terapii Gestalt). Ja zaś przyznaję się do ojcostwa tego, co wyda wam się całkowicie szalone”.

Spróbuję, trzymając się podstawowych zasad, opisać terapię Gestalt poprzez to, co seksualne. Mam nadzieję, że próba ta wzbogaci gestaltową praktykę i postawę we wszystkich kwestiach – seksualnych i innych.
Zresztą – czy są jakieś inne?

Z wstępu do polskiego wydania:

„Sam akt seksualny, jak się okazuje, zasadza się niejednokrotnie na pociągu wzbudzanym przez określone cechy spojrzenia, głosu, kształtu ramion, sytuacji społecznej etc. Pokazuje to, że w centrum seksualności zieje niemożliwa do zamknięcia dziura, czeluść, wokół której organizuje się kondycja ludzka.

O wielu z tych wątków w większych szczegółach zaciekawieni czytelniczka lub czytelnik przeczytają w niniejszej książce. Jest to książka figlarna, ponieważ niosąc w tytule słowo „Gestalt”, w ogromnym stopniu i w sposób często zawoalowany czerpie całymi garściami z psychoanalitycznego nauczania Jacques’a Lacana, nie zawsze dając o tym znać wprost”

Anatol Magdziarz

Fragment książki:

„Tekst, który trzymacie państwo przed sobą, ma być świadectwem pewnych poszukiwań i doświadczeń. Nie jestem gestaltystą, a tym bardziej terapeutą Gestalt. Próbuję praktykować terapię Gestalt jako najbliższą jej własnych podstaw. Interesuje mnie praxis – praktyka, która nie opiera się ani na wiedzy, ani na byciu.

Praxis to doświadczenie, kontakt, dotyk, czyn. Teoria w tle jest oczywiście przydatna – by znaleźć punkty od­niesienia w praktyce, próbować ocenić jakość i kieru­nek procesu, określić sposoby i cel pracy.

Różnicy, którą dostrzegam między relacją a interak­cją, między rzeczywistością a Realnym, przyjemnością a rozkoszą, samotnością a izolacją, bólem a cierpieniem, wciąż nie widzę między słowami terapeuta i pacjent. Możemy zachować te terminy, pamiętajmy jednak, że za słowami, których używamy, stoi cała bateria znaczą­cych, że kształtują nas one, wyzwalają w nas łańcuch spontanicznych, najczęściej nieuświadomionych skoja­rzeń.

Terapia Gestalt jest od dawna znaną i uznaną me­todą. I będzie tak dalej, pod warunkiem że terapii nie rozumiemy jako leczenia, uzdrawiania, lecz jako opiekę zdrowotną, troskę. Troskę o innego i o sytuację; o to, żeby w interakcji z innym, poprzez tę interakcję, roz­wijały się wszystkie możliwości zwierzęcego organizmu ludzkiego. Widzimy to, obserwując bieżącą politykę i sposoby użycia słów: terapeuta, pacjent, terapia.

Czytelniczko, czytelniku, wybaczcie, że kwestie języka zajmują w tej książce tak wiele miejsca. Na swoje uspra­wiedliwienie powiem, że koncepcja, którą tu przedsta­wiam, jest trudna do przekazania. Właśnie dlatego sta­rałem się ją wyjaśniać na wielu różnych przykładach.

Opieram się na antropologicznej koncepcji człowie­ka, ludzkiego organizmu zwierzęcego obdarzonego językiem i mową. Są też inne koncepcje. Zbyt często lekceważymy stojącą za naszą praktyką antropologię, ta to prowadzi do niezrozumienia, nieporozumień i kłót­ni między kolegami po fachu.

Wreszcie, żeby już zamknąć temat – skoro człowiek jest zwierzęciem, a zarazem uwikłaną w sieć mowy istotą językową, to skupienie się na procesie jest sztuką formy. A dla nas, ludzi, sztuka formy na tym polega, by dać rzeczy najodpowiedniejsze słowo, godząc się jedno­cześnie z tym, że wszystkiego powiedzieć się nie da.

Język Gestaltu, odwrotność dyskursu mistrza.

Nie chodzi o to, żeby „nie wiedzieć”, ale „już nie wiedzieć” (J. Blaize); nie chodzi o to, żeby „poznać siebie”, lecz żeby „pojawić się przy okazji innego” (J-M. Robine).

„Miłość uprawiana bez odsłonięcia się, bez szaleństwa, jest tylko groteskową gimnastyką, w której rozgrywamy relacje władzy: branie, posiadanie, oddawanie się, robienie „komuś” dobrze”.

Czy o miłości powiedziano już wszystko? Czy może istnieje jeszcze coś tajemniczego, co mielibyśmy nadzieję odkryć? A może czas porzucić oczekiwania i zawiłe koncepcje i dotrzeć do jej delikatnego sedna, jak się okazuje – będącego kierunkowskazem ku dobrej, życzliwej relacji?

Na te pytania znajdziecie odpowiedź w książce Lievena Migerode: Kocham cię i cię widzę, przewodnik po miłości. W opowieści o dobrej miłości i udanej relacji, o jej różnych językach i odcieniach, o tym, co miłość podsyca i w jaki sposób należy ją pielęgnować, prowadzi nas autor, a my z lekkością i wzruszeniem dajemy porwać się jego przewodnictwu.

Tak jak w podróży, dobry przewodnik zabiera nas w rejony, gdzie sami możemy poczuć się włączeni w historię i klimat danego miejsca. Miejsca miłości. Wyprawa, w jaką zaprasza nas Lieven Migerode, rozpoczyna się od objaśnienia, czym to uczucie jest. Jak bardzo jest złożone. Nie sposób go tak prosto zrozumieć, opisać i wyjaśnić.

Ma wiele zróżnicowanych powierzchni, według porównania autora, jak brylant. A relacje można szlifować, podobnie jak kamień. I odnośnie do tego wskazówki odnajdujemy w książce.

Autor, który od ponad trzydziestu lat pracuje z parami, dzieli się swoim doświadczeniem zawodowym i osobistym. Robi to w sposób, który pozbawiony jest fachowej terminologii, stroni od definicji, a nawet podkreśla, że ujmowanie miłości w wykresy, badania i naukowe teorie odbiera jej coś istotnego. Coś, co jest jej sednem:

„Najważniejsze pytanie, jakie omawiam, brzmi: jak możemy wspierać miłość, podsycać ją i dbać o jej żywotność? Jeżeli nam się to uda, zbliżymy się do wymarzonego, długotrwałego związku romantycznego. A to oznacza między innymi, że dostrzegamy delikatność miłości”.

Ten przewodnik prowadzi nas po miłości. Poprzez złożoność emocji w miłości, przez różne języki miłości, zagrożenia dla jej żywotności, wreszcie dostrojenia się w miłości wobec osób trzecich, np. dzieci.

„Jesteśmy wyposażeni do miłości. Miłość pozwala na życie, w którym nie musimy chować się za murami. Miłość nie znosi złożoności, pozwala nam istnieć w oczach drugiej osoby i nadaje sens naszemu istnieniu”.

Lieven Migerode zadaje jeszcze jedno ważne pytanie. Czy to, jak dbamy o nasze relacje, może się przekładać na uważność i troskę o świat, w którym żyjemy? ,,Czy miłość mogłaby stanowić drogę do środka między indywidualizmem a kolektywizmem? […] być jednostką, a jednocześnie mieć więzi: być częścią związku, rodzin, grup, ludzi, świata. Aby wiedzieć, kim jesteśmy, zawsze potrzebujemy relacji, by się w niej odnaleźć”.

Zaproszenie to dotyczy zarówno ludzi, jak i innych istot.

Dobra miłość może nie tylko uleczyć nasze związki. Autor ma nadzieję, że może ona leczyć i karmić świat.

Z ogromną przyjemnością oddajemy do rąk czytelnika długo oczekiwane polskie wydanie założycielskiego tekstu psychoterapii Gestalt. Książka, którą masz przed sobą, to pierwszy tom dwu-
częściowej publikacji zatytułowany „Nowość, pobudzenie i wzrost”, zawierający teoretyczną część dzieła wydanego po raz pierwszy przez Julian Press w Nowym Jorku w 1951 roku.

Zaprezentowana tutaj teoria stanowi wysoce zaawansowany, przemyślany i gruntowny wykład filozoficzny i historyczno-społeczny oparty na odkryciach psychoanalizy, którą zarazem ostro krytykuje, a jednocześnie w dalszym ciągu rozwija. Dużą część książki zajmuje szczegółowa krytyka ortodoksyjnej psychoanalizy jako skupionej zbytnio na odzyskiwaniu traum z dzieciństwa. Jednocześnie autorzy uważnie wybierają co bardziej radykalne wątki Freudowskiego spojrzenia,
poddają je dogłębnej analizie i systematycznie włączają w całościową, progresywną i integracyjną psychologię, gdzie takie psychoanalityczne pojęcia, jak na przykład: zasada rzeczywistości, to, ja i self, są ponownie przywracane do życia, ale już w całkiem nowej formie. Nic nie jest marnowane, wszystko zostaje poddane proce-
sowi recyklingu w zaiste innowacyjny sposób.

Prawdopodobnie najbardziej przełomowy aspekt tego dzieła tkwi w nacisku autorów na istnienie ciągłych wzajemnych zależności czy relacji między jednostką a środowiskiem, osobą a inny-
mi ludźmi i, ogólnie mówiąc, społeczeństwem i jego instytucjami, a zwłaszcza między klientem i terapeutą. Tak jak jednostka i jej otoczenie nie stanowią wcale odrębnych bytów, ale wspólnie tworzą funkcjonujący, wpływający na siebie wzajemnie, całościowy system, tak samo w gabinecie terapeutycznym, klient i terapeuta obopólnie się kształtują, podczas gdy w pełni uważne, świadome uczestnictwo w tym procesie współtworzenia stanowi sedno sytuacji terapeutycznej w terapii Gestalt.
Jeżeli terapia Gestalt może w dalszym ciągu stwarzać nadzieję na dostarczenie świeżej perspektywy w tej coraz hałaśliwszej terapeutycznej debacie, to dzieje się tak dlatego, że teoria Gestalt całkowicie zrezygnowała z posługiwania się modelem nauk przyrodniczych, i uczyniła to bez konieczności odwoływania się do mistycyzmu. Teoretyczna połowa książki Perlsa, Hefferline’a i Goodmana, zamiast próbować opisywać zdrowie i patologię w kategoriach zaczerpniętych z nauk opartych na związkach przyczynowo-skutkowych, prezentuje fenomenologiczne rozumienie tych zjawisk, polegające na obserwowalnym i dającym się natychmiast opisać doświadczeniu, w jaki sposób osoba tworzy i utrzymuje zdrową lub neurotyczną rzeczywistość. Stanowi to radykalne odejście od tradycyjnych paradygmatów psychoterapii, a zarazem powoduje, że terapia Gestalt nie musi opowiadać się po jednej czy drugiej stronie toczącej się obecnie debaty o tym, która dyscyplina lepiej reprezentuje rzeczywistą naukę o ludzkim cierpieniu.

Niniejsza książka pełni wiele funkcji. Tym, którzy pracują w szkolnictwie, w branży medycznej lub są psychoterapeutami, pozwalamy na porzucenie postawy sekciarskiej, zgodnie z którą własny punkt widzenia jest jedynym możliwym. Mamy nadzieję, że uda nam się pokazać jak przyjmować inną perspektywę bez wchodzenia w konflikt. Laikom oferujemy systematyczny kurs rozwoju osobistego i integracji. Aczkolwiek, żeby odnieść pełen pożytek z naszej książki, czytelnik powinien korzystać z obu jej części naraz, i na przykład wykonywać eksperymenty tak sumiennie, jak to tylko możliwe, ponieważ samo czytanie pozwoli osiągnąć niewiele. Może nawet doprowadzić cię do poczucia, że stoisz przed zadaniem, które cię przerasta; a tymczasem, jeśli zrobisz rzeczywiście to, o co cię prosimy, wkrótce poczujesz, że zaczynasz się zmieniać. Pracując nad praktyczną częścią książki, spróbuj równocześnie czytać jej drugą część, ale w taki sposób, by nie zmuszać się do jej pełnego zrozumienia. Możliwe, że czytanie tej książki pobudzi cię i zainteresuje; niemniej jednak, ponieważ jej całościowy przekaz jest tak bardzo inny od utartego sposobu myślenia, nie będziesz w stanie go sobie od razu przyswoić, chyba że jesteś dobrze zaznajomiony z Korzybskim, Whyte’em, Goldsteinem i innymi gestaltystami. Po przeczytaniu jej po raz pierwszy sam zadecydujesz, czy książka dała ci na tyle dużo, żebyś chciał rozpocząć bardziej systematyczne przeżuwanie jej części teoretycznej. Jeśli jesteś pacjentem lub przygotowujesz się do pracy jako psychoanalityk, dla którego terapia jest czymś więcej niż tylko zwykłą ambicją, wówczas całkiem możliwe, że odkryjesz, iż ten wysiłek nie wpłynie wcale negatywnie na twoją terapię, ale wprost przeciwnie: będzie dla ciebie źródłem stymulacji i spowoduje, że przestaniesz już dreptać w miejscu.

Laura Perls (1905–1990) była wybitną psycholożką i współtwórczynią terapii Gestalt. Studiowała psychologię i filozofię we Frankfurcie nad Menem i w Berlinie, gdzie jej nauczycielami byli m.in. Max Wertheimer, Kurt Goldstein i Kurt Lewin – czołowi przedstawiciele psychologii postaci. W 1930 roku poślubiła Fritza Perlsa, z którym rozwijała nowe podejścia terapeutyczne, łącząc psychoanalizę, egzystencjalizm i psychologię Gestalt. Po emigracji z Niemiec w 1933 roku Perlsowie osiedlili się w Południowej Afryce, gdzie założyli Instytut Psychoanalityczny w Johannesburgu, a następnie w 1946 roku przenieśli się do USA. Tam współtworzyli klasyczne dzieło „Terapia Gestalt. Pobudzenie i wzrost w osobowości człowieka” (1951/2024), które zapoczątkowało nowy nurt psychoterapii. Choć nie została w nim wymieniona jako współautorka, miała znaczący wpływ na jego powstanie. Współzałożyła również Nowojorski Instytut Terapii Gestalt. W odróżnieniu od bardziej ekspresyjnego męża, reprezentowała zrównoważony, refleksyjny i humanistyczny styl pracy terapeutycznej.

Kiedy Piotr Mierkowski zaproponował mi napisanie przedmowy do polskiego wydania książki Laury Perls Living at the Boundary (1992), bez wahania się zgodziłam. W Polsce literatura Gestalt jest wciąż ograniczona, a wkład Laury Perls w rozwój tego nurtu pozostaje mniej znany niż dorobek jej męża, Fritza Perlsa. Mam nadzieję, że ten zbiór tekstów – obejmujący wywiady, artykuły i notatki Laury – pozwoli polskim czytelnikom lepiej poznać jej bogaty i inspirujący dorobek.

Laura była moją nauczycielką i mentorką. Jej mottem było: udzielać tyle wsparcia, ile to konieczne, i tak mało, jak to możliwe, by wspierać samodzielność i współzależność. W pracy cechowały ją opanowanie, precyzja i powściągliwość – interweniowała tylko wtedy, gdy było to naprawdę potrzebne. Jej styl, pełen szacunku i równowagi, sprzyjał odkrywaniu nowych doświadczeń i granic w relacji terapeutycznej. Jej podejście i wskazówki wciąż stanowią inspirację dla wielu terapeutów Gestalt. – ze wstępu do wydania polskiego – Nancy Amendt-Lyon

Nancy Amendt-Lyon, dr fil., studiowała psychologię w Nowym Jorku, Genewie i Grazu, odbyła trening w zakresie terapii Gestalt i psychoanalizy grupowej, od 1978 roku prowadzi prywatną praktykę. W latach 2006–2021 pełniła funkcję przewodniczącej Austriackiego Stowarzyszenia Terapii Gestalt (ÖVG), członek rzeczywisty NYIGT, obecnie zastępca redaktora naczelnego Gestalt Review i członek rady naukowej Psychotherapie Forum. Posiada wieloletnie doświadczenie w szkoleniu terapeutów Gestalt, psychoanalityków grupowych i superwizorów w Austrii i za granicą. Jest autorką licznych publikacji, w tym opracowania tomu wcześniej niepublikowanych utworów literackich Laury Perls, Timeless Experience: Laura Perls’s Unpublished Notebooks and Literary Texts 1946–1985 (2016); współredaktorką książki Creative License: The Art of Gestalt Therapy (2003) oraz autorką debiutanckiej powieści Case Unclosable (2013). Autorka wstępu do niniejszej książki – (nancy.amendtlyon@gmail.com, www.amendt-lyon-gestalttherapie.at)

Piotr Mierkowski – psycholog i psychoterapeuta Gestalt, członek UK Council for Psychotherapy (UKCP), akredytowany przez Brytyjskie Towarzystwo Counsellingu i Psychoterapii (BACP) oraz Europejskie Stowarzyszenie Psychoterapii Gestalt (EAGT). Od ponad trzydziestu lat pracuje terapeutycznie z osobami dorosłymi w Wielkiej Brytanii i online.

Związany z The Gestalt Centre w Londynie, w którym przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora konsultanta, obecnie prowadzi warsztaty, seminaria i superwizje dla studentów studiów magisterskich z psychoterapii. W swojej pracy łączy doświadczenie psychologa i terapeuty z humanistyczną wrażliwością, towarzysząc ludziom w odkrywaniu bardziej autentycznych i satysfakcjonujących sposobów życia.

Jest tłumaczem na język polski klasycznego dzieła Fredericka Perlsa, Ralpha Hefferline’a i Paula Goodmana „Terapia Gestalt. Pobudzenie i wzrost w osobowości człowieka” (1951/2024), które ukazało się w dwóch tomach nakładem wydawnictwa Oficyna Związek Otwarty.

Sześćdziesiąt pięć lat po stworzeniu koncepcji terapii Gestalt przez Fritza Perlsa, Paula Goodmana i Paula Hefferline’a pojawiła się potrzeba zrewidowania istotnego dla niej pojęcia self. Dlatego autorzy tych rozdziałów, dziś czołowi teoretycy Gestalt, ponownie przyjrzeli się pierwotnym założeniom tytułowej kategorii. Różnorodność wybranych przez nich zagadnień i źródeł, do których wracają (takich jak psychoanaliza lub pragmatyzm), oraz poszerzenie ich zakresów teoretycznych o podejścia z sąsiednich dyscyplin (jak fenomenologia, teoria relacji z obiektem, neuronauka, duchowość, estetyka) przybliża nas do idei założycielskiej terapii Gestalt, której propozycje miały być łatwo przyswajalne i dalekie od jakiejkolwiek ortodoksji czy jednostronności.

Ta książka bez wątpienia wpisuje się w dynamikę współczesnego świata – jego zmienność, niestabilność, podatność na kryzysy. Wspiera również postrzeganie człowieka jako jednego z wielu równorzędnych aktorów rzeczywistości ożywionej i nieożywionej. Ludzkie „ja” traci w niej swoją uprzywilejowaną pozycję, nabiera charakteru procesualnego, podlega nieustannym przeobrażeniom, tworzy siebie – i jest tworzone ­– w relacjach z innymi, a sensu szuka w zaangażowanej symbiotyczności. Jeśli psychoterapia chce coś jeszcze oddać światu, to musi się przysłuchać tej polifonii języków self.

Jak pisze Dan Bloom w Rozdziale 3: Self jest tak samo „wrzucone” w świat, z którego się wyłania, jak i jest wolnym „artystą życia”. Kontaktowanie się i self nie wyłaniają się niepokalanie, niewinnie. Tak jak kontaktowanie się dostosowuje się do właściwości i ograniczeń każdej określonej sytuacji, tak Self nie tworzy się samo, ale współwyłania się na granicy organizm–środowisko, ze wszystkimi przesądami, założeniami, ograniczeniami fizycznymi, sprawnościami i osobistymi doświadczeniami życiowymi, które każdy z nas wnosi do doświadczenia na granicy kontaktu.

Tak jak kontury ziemi, na której stoję, delikatnie kształtują spody moich stóp, jak moje umocowanie na gruncie, od którego się odpycham, wpływa na mój sposób chodzenia i postawę oraz terytorium świata przeżywanego, tak granica kontaktu organizm–środowisko odciska się na funkcjach self. Znaczy je danym-przed fenomenalnym terenem świata przeżywanego, który zawiera w sobie „relacje” z Innym, jest zawsze tam – stanowi podstawę dla funkcji relacyjnej self.

Erwing Polster z kolei dodaje: Wielu naszych pacjentów, wiedzionych potrzebą zachowania strzępka własnej duszy, jakiegoś jej fragmentu, w którym zapisałoby się ich istnienie, usilnie poszukuje sposobu, by nadać formę i prawdziwe proporcje swojej – jak im się zdaje – bezkształtnej egzystencji. Ponieważ ową „bezkształtność” często uznają za rozpad tożsamości, próbują przedwcześnie nadać kształt swojemu poczuciu siebie, zdając się na błędne podsumowania i kurczowo się ich trzymając. Często zupełnie nie wiedzą, co jest z nimi nie tak, ponieważ nie zdają sobie sprawy z tego, jak się określili, nie rozumieją też, jaki fałszywy obraz dają ich wątpliwe podsumowania.

Koncepcja self w psychoterapii Gestalt nie tylko pomaga zidentyfikować ten problem, lecz także daje nowe wskazówki, pomocne w przepracowaniu błędnych wniosków.

Tytuł oryginału: Nepřekážet naději. Terapeutův průvodce depresivním polem

• Czy depresja nosi znamiona wirusa?
• Czy może szczególnie udzielać się osobom niosącym pomoc?
• Czy psychoterapia może być niebezpieczna dla samych psychoterapeutów?
• Jakie problemy i zagrożenia pociąga za sobą praca z klientem depresyjnym?
• W jaki sposób terapeuci doświadczają sesji psychoterapii z pacjentem cierpiącym na depresję?

Niniejszą publikację adresujemy do psychoterapeutów, którzy odczuwają wypalenie zawodowe i wątpią w sens własnej pracy. Do tych osób, którym ostygł zapał pomagania i wspierania innych znany im z początku pracy zawodowej. Do tych terapeutów, którzy są znużeni i często powtarzają sobie:
– Odczuwam zmęczenie i co dalej?

Jan Roubal korzystając z własnego, bogatego doświadczenia w pracy indywidualnej i klinicznej z pacjentami depresyjnymi, tworzy na kartach tej książki niezwykle pomocne narzędzie dla branży psychoterapeutycznej.

Autor pomaga odkrywać sens w poruszaniu się po trudnym, niebezpiecznym i grząskim polu, jakim jest praca z pacjentami cierpiącymi na zaburzenia depresyjne oraz pomaga na nowo odkrywać satysfakcję z niesienia pomocy.

Mamy nadzieję, że ta publikacja pomoże osobom, które zostały dotknięte trudnościami zawodowymi. Chciałybyśmy, żeby po przeczytaniu tej książki, odnalazły nowe ścieżki do poruszania się po skomplikowanym, depresyjnym labiryncie, i żeby mogły swobodnie przejść na słoneczną stronę ulicy.

„Z przyjemnością polecam tę książkę poświęconą trudnemu tematowi pracy z klientami cierpiącymi na depresję. Jan Roubal jest osobą, która łączy wiele cech czyniących go wartościowym przewodnikiem w tej dziedzinie: profesjonalne kompetencje psychiatry, psychoterapeuty i trenera; szczerość w dzieleniu się własnym procesem pracy, humanizm i autentyczną troskę o swoich klientów, a także umiejętność łączenia teorii z praktyką. Ta książka jest światłem, które pomaga nam bezpiecznie i skutecznie wejść w to mroczne miejsce” – Peter Philippson, terapeuta i trener Gestalt, Manchester Gestalt Centre (Wielka Brytania).

„Jan nazywa tę książkę ‘badaniem’ dotyczącym terapii procesu depresyjnego. Ja wolę określenie ‘wspólnotowa lina ratunkowa’. Jan Roubal prowadzi rozmowy z samym sobą i z innymi terapeutami o naszych najmroczniejszych zaułkach, których wpływowi musimy się poddać (choć nie bez walki!), jeśli chcemy spotkać się z naszymi głęboko depresyjnymi pacjentami i znaleźć sposób, by iść z nimi w stronę światła. Te historie poruszają mnie, sprawiają mi ból i przypominają, że nie jestem sama. Jan Roubal i jego współpracownicy stali się teraz moją siecią ratunkową w pracy z głęboko depresyjnymi pacjentami” – Lynne Jacobs, Ph.D., Pacific Gestalt Institute (USA).

„Pośród wielu publikacji poświęconych depresji ta książka jest wyjątkowa: zamiast przedstawiać interwencje wobec pacjenta, bada, w jaki sposób terapeuta może zamieszkać w krajobrazie depresji, aby wpływać na wyłaniającą się dynamikę procesu. Dzięki temu jest czymś więcej niż tylko podręcznikiem opisującym, jak prowadzić psychoterapię z osobą cierpiącą na depresję. Stanowi udany przykład zastosowania teorii pola w pracy klinicznej – podejścia, które zapowiada rewolucję w świecie psychoterapii i psychiatrii, choć wciąż znajduje się ono na wczesnym etapie rozwoju” – Gianni Francesetti, Turin School of Psychopathology IpsiG (Uniwersytet w Turynie).

Jan Roubal jest psychoterapeutą i psychiatrą. Pracuje również jako superwizor i międzynarodowy trener psychoterapii i superwizji. Wykłada na Uniwersytecie Masaryka w Brnie. Założył instytut szkoleniowy Gestalt Studia (gestaltstudia.cz) oraz utworzył Szkolenie w Psychoterapii Integracyjnej w Czechach. Jest współdyrektorem Turin School of Psychopathology. Współredagował książki „Current Psychotherapy”, „Gestalt Therapy in Clinical Practice. From Psychopathology to the Aesthetics of Contact” i „Towards a Research Tradition in Gestalt Therapy”.

Niniejszy podręcznik skierowany jest do szerokiej grupy odbiorców.
Zawarta w nim wiedza może swobodnie znaleźć zastosowanie poza gabinetem terapeutycznym. W książce omawiane są przykłady z takich dziedzin: coaching, doradztwo, rozwój organizacji.
Autorki książki oferują w ramach Norweskiego Instytutu Gestalt University College (NGI), w którym nauczają, program studiów we wszystkich wymienionych wyżej dziedzinach.
Jednym z celów kształcenia NGI jest zasada uczenia się przez działanie.

„Metoda ta umożliwia proces uczenia się oparty na doświadczeniu, który można opisać w trzech fazach. Pierwsza z nich rozpoczyna się od moderowanych ćwiczeń praktycznych. Po nich następuje omówienie, a dopiero w trzecim kroku przedstawione są i przedyskutowane podstawy teoretyczne. Zaletą tej formy nauczania jest to, że student ma możliwość dogłębnego przyswojenia wiedzy. Pojęcia zostają zintegrowane z ciałem, emocjami i myślami”.
(ze wstępu).

O przemocy jako miejscu, w którym relacja traci język, ale niekoniecznie pragnienie bliskości

Przemoc w relacji intymnej przez długi czas była traktowana jako jednoznaczne przeciwwskazanie do terapii par. Książka ta proponuje inne, osadzone w teorii przywiązania i klinicznym doświadczeniu, rozumienie tego zjawiska — takie, które nie relatywizuje przemocy, a jednocześnie pozwala dostrzec jej relacyjny kontekst.

Autorzy wprowadzają kluczowe rozróżnienie pomiędzy przemocą opartą na kontroli i dominacji, w której praca z parą nie jest bezpieczna ani wskazana, a przemocą sytuacyjną, pojawiającą się w warunkach intensywnego zagrożenia więzi, eskalacji emocji i załamania zdolności do regulacji afektu. W tym ujęciu przemoc nie jest wyrazem bliskości, lecz dramatycznym sygnałem jej utraty.

Publikacja pokazuje, że w określonych warunkach klinicznych praca terapeutyczna może koncentrować się na odbudowie bezpieczeństwa emocjonalnego, rozpoznaniu destrukcyjnych cykli interakcyjnych i przywracaniu dostępu do podstawowych potrzeb przywiązaniowych. To książka, która oferuje terapeutom język i ramy pozwalające rozumieć bez usprawiedliwiania oraz podejmować odpowiedzialną interwencję tam, gdzie przemoc jest wołaniem o więź, a nie narzędziem władzy.

Ta książka nie powstałaby, gdybym nie była psychicznie chora. Paradoksalnie, jestem wdzięczna
swojej chorobie za to, że obchodzi się ze mną w sposób, który umożliwia jej opisywanie.
Dziękuję także moim bliskim i przyjaciołom, którzy wierzą, że pisząc, mogę się dołożyć do –
miejmy nadzieję pozytywnej – zmiany w postrzeganiu osób żyjących z diagnozą takiej choroby.

Podczas gdy diagnoza choroby dwubiegunowej była jak przykrótka sukienka, schizoafektywnej –
przez lata jak sukienka niewygodna, informacja o zaburzeniu osobowości typu borderline
nareszcie okazała się tą, która najbardziej pasuje. Jak stwierdził mój mąż, inżynier: może i nie jest
to teoria, która opisuje cały wszechświat, ale najtrafniejsza teoria wszechświata, jaką mamy.

Książkę kieruję do tych czytelników, którzy chcą lepiej zrozumieć rzeczywistość osób spoza
spektrum tak zwanej normalności, poczynając od psychiatrów, terapeutów, psychologów,
studentów tychże kierunków oraz osób bliskich samym chorym, a także do wszystkich tych,
których interesuje tematyka zaburzeń psychicznych. Chcę również wierzyć, że ludzie podobni do
mnie, cierpiący z powodu tychże zaburzeń, czytając tę lekturę, poczują się mniej samotni, a może
nawet skorzystają z opisywanych przeze mnie i przeze mnie sprawdzonych strategii radzenia
sobie w chorobie.

Książka składa się z kilku części. Możesz czytać je po kolei lub sięgać w dowolnej kolejności po
te, które przyciągną cię najbardziej:

• Wstęp opisuje pierwszy atak choroby.
• Część I – diagnozy, które mi przypisano, przebieg hospitalizacji oraz farmakologię.
• Część II – symptomy, których doświadczam: depresyjne, maniakalne, psychotyczne,
  lękowe i w końcu sklasyfikowane jako borderline.
• Część III – strategie radzenia sobie w chorobie, między innymi terapię, sztukę,
  medytację, mindfulness, ale także budowanie relacji czy pracę z ciałem.
• Zakończenie podsumowuje miejsce, w którym jestem teraz, siedem lat po pierwszej
  hospitalizacji.

Aneks składa się z trzech części:

• pierwsza to napisany wyłącznie przez mojego męża opis życia z osobą chorą z
  perspektywy partnera życiowego;
• druga – to najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi związane z chorowaniem;
• trzecia to moja jednoaktowa sztuka teatralna, opisująca relację dwóch kobiet, z których
  jedna cierpi na zaburzenie typu borderline.