Walancin Akudowicz urodził się w roku 1950. Białoruski filozof-postmodernista, poeta, krytyk literacki i publicysta. Kultowa postać białoruskiego życia literackiego drugiej połowy lat 90. XX wieku. jest autorem wielu publikacji o tematyce literackiej, kulturalnej i filozoficznej. Autor książek: Nie ma mnie. Rozmyślania na ruinach człowieka, Zburzyć Paryż i Kod nieobecności.

W sercu Kaukazu, na styku imperiów i kultur, leży Górski Karabach – region pogranicza, którego burzliwa historia stała się symbolem etnopolitycznych napięć. Historia Karabachu. O państwie, którego nie było to wielowymiarowa opowieść o pamięci, tożsamości i rywalizacji, w której lokalne konflikty odbijają uniwersalne mechanizmy władzy i przynależności. Poprzez antropologiczne zbliżenie i historyczną analizę książka ukazuje, jak z pozoru marginalna przestrzeń staje się kluczem do zrozumienia globalnych procesów.

„Wydaje się, że o Karabachu napisano już wszystko” – zauważa Bartłomiej Krzysztan i… publikuje o nim własną, nie najcieńszą pozycję. Miał ku temu co najmniej trzy powody. Po pierwsze, Karabach jako odrębny byt polityczny już nie istnieje (nieuznana Republika Górskiego Karabachu funkcjonowała w latach 1991–2023), co pozwala spojrzeć na niego z perspektywy historycznej Po drugie, Krzysztan zwraca uwagę na kwestie, które większości autorów umykają. Książkę zaczyna od zdania: „Górski Karabach nie był właściwie wyłącznie Górskim Karabachem”, a po nim przechodzi do kwestii nazwy (dyskusyjnej) opisywanego terytorium. Po trzecie, wybrał dla swoich rozważań formę „eseju kulturoznawczo-antropologicznego”, atrakcyjną dla czytelników, których nużą akademickie wywody, ale chcą jednocześnie czegoś więcej niż doraźnej publicystyki. Gorąco polecam!"

Wojciech Górecki

Bartłomiej Krzysztan (ur. 1988) – doktor nauk politycznych, politolog, kulturoznawca, adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Studiował na Université Libre de Bruxelles i Uniwersytecie Wrocławskim. Zajmuje się antropologią polityki, pamięcią kulturową i polityczną, zagadnieniem ludobójstwa, postkolonializmem oraz nacjonalizmem na Kaukazie i w Europie Środkowej i Wschodniej. Stypendysta na Państwowym Uniwersytecie im. Ilii Czawczawadzego w Tbilisi. Laureat stypendium im. Rafała Lemkina w Muzeum-Instytucie Ludobójstwa Ormian w Erywaniu, stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców oraz nagrody Fundacji Nauki Polskiej. Autor książek i artykułów naukowych oraz popularnych poświęconych pamięci, historii i polityczności Globalnego Wschodu.

Tom najlepszych reportaży opublikowanych na łamach Nowej Europy Wschodniej w latach 2008-2012.

Reportaże ujęte w tym zbiorze to teksty będące zapisem bieżących chwil, ale mówiące o wydarzeniach szczególnych, które często zmieniły historię Europy Wschodniej i których konsekwencje odczuwamy do dziś; takim wydarzeniem była na przykład wojna pięciodniowa w Gruzji w sierpniu 2008 roku. Teksty te ilustrują również przemiany społeczne i mentalnościowe dokonujące się w regionie, takie jak problem homoseksualizmu w Rosji, ruchów neofaszystowskich, kryzys gospodarczy w mieście, które żyło z produkcji łyżek, a kiedy zakład padł, ludzie nie wiedzą, jak związać koniec z końcem.

Małgorzata Nocuń, zastępczyni redaktora naczelnego Nowej Europy Wschodniej

Długa droga do domu, autobiografia najważniejszego białoruskiego pisarza XX wieku, na początku słodko smakuje gruszkami z wiejskiego sadu pod Witebskiem. Sielanka szybko ustępuje miejsca kataklizmom, które dotknęły Białoruś w ubiegłym stuleciu: kolektywizacji, radzieckim czystkom, wyniszczającej walce z niemieckim najeźdźcą. Dramatyczne doświadczenia wojenne położyły się cieniem na reszcie życia pisarza, ale przyniosły mu też światową sławę. Im późniejszych lat dotyczy opowieść, tym mniej ochoczo autor pisze na swój temat, a tym chętniej o innych. Zawdzięczamy mu portrety najważniejszych twórców literatury radzieckiej, wgląd za kulisy komunistycznej cenzury uprawianej rękoma własnych kolegów, wiedzę o rozpalającym się płomieniu białoruskiego odrodzenia narodowego pod koniec lat osiemdziesiątych. Na przekór wszelkim przeciwnościom losu Długa droga do domu przesycona jest przekonaniem o uniwersalnym wdzięku białoruskiej kultury i jej zasłużonym miejscu w Europie.

„Czerwone ślady na czarnym” – zbiór opowiadań, który zyskał uznanie krytyków na całym świecie. Iryna Ciłyk, tworzy poruszające historie o codziennym życiu, pełne nadziei, humoru i nieoczekiwanych emocji.

„Gdy przed dziesięciu laty zbiór Czerwone ślady na czarnym ujrzał światło dzienne, krytyka błyskawicznie ochrzciła autorkę mianem „ukraińskiej Alice Munro”. Swoją książką Iryna Ciłyk tchnęła nowe życie w, zdawało się, wymierający już w Ukrainie gatunek opowiadania, a tezą wygłoszoną w jednym z ówczesnych wywiadów – że znacznie ciekawiej pisze się o innych niż o sobie, choć zrozumiała to dopiero po trzydziestce – udowodniła, że ukraińską kulturę zasiliło pokolenie nowej dojrzałości artystycznej (moje było daleko bardziej infantylne!). Bohater(k)ami Ciłyk są tak zwani mali ludzie, w różnym stopniu dotknięci bezradnością w zmaganiach z dramatem egzystencji; jakimś cudem autorce udaje się jednak utrzymać czytelnika w przekonaniu, że ów dramat nigdy nie jest całkiem pozbawiony sensu i że – jak wołaliśmy na wszystkich naszych Majdanach – miłość zwycięży! Właśnie ten posmak jest najważniejszym wyznacznikiem dobrej literatury”.

Oksana Zabużko

Iryna Ciłyk (ur. 1982 w Kijowie) – poetka, prozaiczka i reżyserka. Członkini Europejskiej Akademii Filmowej oraz ukraińskiego PEN Clubu. Współtworzyła Niewidzialny batalion – dokumentalną antologię filmową o żołnierkach walczących na froncie w Donbasie. Za pełnometrażowy dokument Ziemia jest niebieska jak pomarańcza otrzymała nagrodę reżyserską na festiwalu Sundance (2020) i Nagrodę im. Tarasa Szewczenki (2023). W 2022 roku miała premierę pierwsza pełnometrażowa fabuła autorstwa Ciłyk– Rock. Paper. Grenade, na motywach powieści Artema Czecha. Na swoim koncie literackim ma tomiki poetyckie, książki prozatorskie oraz publikacje dla dzieci. W Polsce była dotychczas kojarzona jako poetka, jej wiersze ukazały się w antologiach, czasopismach i oddzielnym tomiku Głębia ostrości i inne wiersze (2023). Jej teksty prozatorskie zasiliły antologię Wojna 2022. Eseje, wiersze, dzienniki (2023).

Katarzyna Fiszer – studiowała filologię polską i ukraińską na Uniwersyteсie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Absolwentka programu mentoringowego Translatorium oraz Polsko-Ukraińskiej Szkoły Przekładu Słowa na Słowa. Jako tłumaczka regularnie współpracuje z magazynem Dwutygodnik.com.

Wilno – to miasto ducha, miasto halucynacji. Nie można go sobie wyśnić albo wyobrazić – samo jest snem albo tworem wyobraźni. Po Wilnie chodzą duchy litewskich książąt, witają się ze znajomymi, zagadują dziewczyny i ponuro tłoczą się na przystankach trolejbusowych. Unoszą się tutaj i mieszają zapachy z czasów polskich, zapachy pożarów i epidemii oraz najbardziej banalny wyziew zwykłej benzyny. Tu nocami Żelazny Wilk wyje strasznie i woła o pomoc. Tu możesz nieoczekiwanie spotkać zmarłego, zamęczonego niegdyś przez gestapo albo bezpiekę, powtarzającego wciąż imię zdrajcy, którego nikt nie chce słyszeć. W Pradze czy w Lizbonie starożytność unosi się obok dzisiejszej bezduszności. W Wilnie każdy dom, każde skrzyżowanie wąskich uliczek jest miejscem zarazem starożytnego życia, jak i dzisiejszej katalepsji. Wilno to wiele miast ułożonych jedn0 na drugim.

Wilno jest labiryntem skomplikowanym, pozbawionym centrum (sensu), żyjącym własnym życiem i determinującym życia swoich mieszkańców. Labiryntem do potęgi – przenika się w nim nie tylko kilka miast (Wilno sowieckie, litewskie, polskie, żydowskie), ale i epok. Jest to siedziba zła, jednak równocześnie jest także miastem ukochanym – Wileński poker to poruszająca oda do wspaniałego miasta o bogatym duchu, którego Oni zabijają w swej okrutnej dehumanizacji.

zapis rozmów z Jerzym Giedroyciem, redaktorem naczelnym paryskiej „Kultury”. Książka stanowi wspomnienie o działalności legendarnego wydawnictwa Instytut Literacki w podparyskim Maisons-Laffitte oraz o środowisku emigracyjnym skupionym wokół Giedroycia.

Wilno, Europejska Stolica Kultury 2009. Napoleon Szeputis, woźny w szkole podstawowe w Kalwarii, zmierza do stolicy na Święto Pieśni. W tysiąclecie pierwszej wzmianki o Litwie odbywa sentymentalną podróż po mieście, którego nie widział od dwudziestu lat. Czytelnik przemierzając z nim Wilno, odwiedza najważniejsze miejsca, od Ostrej Bramy, przez Kościół Świętej Trójcy czy Wieżę Giedymina po miejsca cieszące się wątpliwą opinią, takie jak izba wytrzeźwień czy szpital psychiatryczny. W wędrówce tej towarzyszą Szeputisowi lokalni dziwacy, ludzie żyjący poza systemem. Bohater przypomina sobie mity narodowe, metafory związane z miastem, a przede wszystkim dosięgają go wspomnienia z młodości. Zagubiony w czasie, rozpamiętujący z nostalgią czasy socjalizmu bohater odkrywa zmiany, które zaszły w tym miejscu, a także w nim samym.
W powieści Herkusa Kunčiusa Wilno jawi się jako miejsce wielowymiarowe, uwikłane w różne konteksty historyczne i polityczne. Bohater Kunčiusa tworzy subiektywny baedeker, nakreślając niezwykle sugestywny obraz współczesnego i socjalistycznego Wilna. Odwiedzane miejsca wiążą się zawsze z jakimś osobistym wspomnieniem lub odniesieniem do historii Litwy. Ale ta książka to również błyskotliwa satyra - nie stroniąc od krytyki społecznej przedstawione są tu problemy trapiące Litwinów, takie jak wciąż obecne brzemię przynależności do ZSRR, kryzys litewskiej duchowości czy problem tożsamości miasta.
Znakomity, barwny i dowcipny język sprawia, że podróż ta jest dla czytelnika ekscytującą przygodą. Warto pozwolić się uwieść tej opowieści i ruszyć w wędrówkę po Wilnie; tym bardziej, że Wilno… Dla każdego wzorowego Litwina to święte słowo. Niemowlę wypowiada je, nim jeszcze powie słowo „mama”.
Herkus Kunčius – litewski powieściopisarz, dramaturg i eseista, jeden z najbardziej prowokujących i płodnych autorów na Litwie. Ukończył studia historii sztuki na Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Jako pisarz debiutował w 1995 r. powieścią „Ir dugnas visada priglaus”. Sławę przyniosły mu dramat „Genijaus dirbtuvė”, powieść „Nepasigailėti Dušanskio” oraz zbiór opowiadań „Išduoti, išsižadėti, apšmeižti”. Jego twórczość została przetłumaczona na wiele języków, między innymi niemiecki, angielski, rosyjski, duński i szwedzki. W Polsce ukazał się esej „Moja walka bambino”(Biblioteka Kartek, 2001).

Kiedy się myśli o dziejach Europy i wstrząsających nią konfliktach: ideowych i religijnych, narodowych i rasowych, czy to czasów Montaigne’a i Reformacji, czy to innych epok -starożytności grecko-rzymskiej, średniowiecza, „stulecia wojen” czy współczesności, u zarania każdej Nowej Ery – nie sposób nie ulec silnemu przekonaniu, że raz wznieconego pożaru ugasić się nie da. Co ma się rozpaść, rozpada się. Co ma spłonąć, płonie. Niezniszczalna i niepodzielna wydaje się jedynie owa tajemnicza „dusza Europy”.

***

Spór realny, a może kosmiczny dialog – bo nie jest powiedziane, że nieuchronnie zmierzamy do wyniszczającej konfrontacji – zacznie się, gdy stający naprzeciwko siebie Człowiek Zachodu i Człowiek Wschodu dojdą do wniosku, że słowa najprostsze i najbardziej podstawowe odsyłają do znaczeń skrajnie odmiennych, nie sposób ich ze sobą porównać ani sobie przeciwstawić.

(z książki)

JACEK HAJDUK (ur. 1982) – pisarz, filolog klasyczny. Mieszka w Krakowie.

„W pełni świadom, jak bardzo jest złożony dzisiejszy świat, Jacek Hajduk w swojej prozie zawsze pozostaje sobą i potrafi bronić własnego stanowiska. Niechętny stereotypom, wrażliwy na cywilizacyjne różnice, prezentuje w swoim pisarstwie postawę mądrej ciekawości i wrażliwości na piękno innych kultur.”

STEFAN CHWIN

„Czytając Dziennik Roku Szczura Jacka Hajduka, nie tylko stajemy się mądrzejsi, ale także z uwagą przyglądamy się temu, co najważniejsze, co buduje nasz świat prywatny i zbiorowy. Tak jakby z perspektywy filologa i żarliwego czytelnika, wspartej talentem pisarskim, lepiej było widać myśli i zjawiska przynależne do krajobrazu naszej duchowości.”

Podróż uczonego doktora Leonarda… Mike’a Johannsena (1895-1937) jest brawurową księgą pejzażu, awangardową zabawą konwencjami i archetypami kulturowymi: od Don Kichota po kinematografię międzywojnia. W hymn ku czci ukraińskiej przyrody okolic Chersonia i Charkowa, autor wplótł dowcipną fabułę granicząca z purnonsensem.

Przekład uhonorowany nagrodą Nowa Twarz „Literatury na Świecie” 2024 i nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia 2024.

Jurij Wynnyczuk (ur. 1952) – ukraiński pisarz, dziennikarz i redaktor. Ukończył studia na Wydziale Filologicznym Podkaprackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka. Dwukrotny laureat najbardziej prestiżowej ukraińskiej nagrody literackiej „Książka Roku BBC” – w 2005 r. za powieść Wiesniani ihry w osinnich sadach i w 2015 r. za Tango śmierci. Mieszka we Lwowie.

Nasze matki – Włodzia Barbaryka, Gołda Milker, Jadzia Bilewicz i Rita Eger – poznały się w dziesiątą rocznicę Bazaru, przy symbolicznej mogile na Cmentarzu Janowskim, a że wszystkie cztery były lwowiankami, szybko się zaprzyjaźniły i zaczęły coraz częściej się widywać, ku zachwytowi dzieciaków, bo obchodziliśmy trzy Wielkanoce – katolicką, greckokatolicką i żydowską – i lubiliśmy chodzić w gości jedni do drugich, łasując to czerwony kozacki barszcz, w którym pływały uszka z grzybami, a na wierzchu złociła się podsmażona cebulka, to faszerowaną rybę, którą Gołda ozdabiała tartym chrzanem i dziwnymi wycinankami z gotowanych buraków i marchwi, to pierogi z kiszoną kapustą, to kwaśne gołąbki z tartych kartofli, to kiełbaski po bawarsku, to fantazyjne przekładańce, placki, strudle i precle, których zapach po brzegi wypełniał mieszkanie i łaskotał nozdrza.

"Chcecie w trybie prawie live zobaczyć, jak wyglądało zajmowanie Krymu? I poznać konsekwencje tamtych zdarzeń, przewidziane i opisane z niemal stuprocentową dokładnością? W trakcie lektury na waszych oczach będzie się budowała tożsamość narodowa. Pawło Kazarin jest uczciwy i do bólu samokrytyczny. Fascynujące. Do tego fajnie sie czyta".

Ziemowit Szczerek

"Pisząc Dziki Zachód Europy Wschodniej, Pawło Kazarin nie wiedział, że w nieodległej przyszłości jemu i jego rodakom przyjdzie się zmierzyć z wielkoskalową rosyjską inwazją. Bieg historii nie unieważnia jednak opowieści Kazarina. Przeciwnie, potwierdza przenikliwość autora. Kazarin precyzyjnie, a zarazem klarownie wyjaśnia złożoność współczesnej Ukrainy i ewolucje ukraińskiego społeczeństwa, dzięki czemu otwiera drzwi do zrozumienia skuteczności, z jaką Ukraincy prowadzą wojnę obronną i przeciwstawiają się rosyjskiemu imperializmowi".

Edwin Bendyk

"Obecny Kreml nie tyle stara się eksportować własne wartości, ile niszczyć cudze. Rozmywa pojęcie faktu. Zatruwa przestrzeń medialną fake newsami. Manipuluje opinią publiczną. Strategię wojen pozycyjnych zastąpiła taktyka operacji dywersyjnych.

Rosyjska propaganda nie obrała za cel udowodnienia wyższości Kremla. Wręcz przeciwnie – stara się udowodnić, że wszyscy ludzie są tacy sami. Próbuje pogrzebać prawdę w gąszczu kłamstw – dlatego szafuje teoriami spiskowymi. To podejście szczególnie uwidoczniły aneksja Krymu, inwazja na Donbas i zestrzelenie pasażerskiego boeinga. Kalkulacja jest prosta: im więcej informacyjnego śmiecia, tym większa szansa, że fakty po prostu umkną uwadze odbiorców".