„Chleb nasz powszedni. Praktyczne przepisy wyrabiania dobrego chleba zdrowotnego bez drożdży i bez kwasu dla osób zdrowych i chorych” to zbiór praktycznych, przedwojennych przepisów wyrabiania chleba zdrowotnego (bez drożdży i bez kwasu) domowym sposobem.

Myśli Epikteta to ponadczasowe dzieło, które oferuje czytelnikowi głębokie spojrzenie na filozofię stoicką. W formie krótkich, przejrzystych aforyzmów i rozważań, Epiktet przedstawia zasady życia w zgodzie z naturą, podkreślając znaczenie wewnętrznej wolności, samodyscypliny i akceptacji rzeczywistości taką, jaka jest. Jego nauki, pomimo że spisane wieki temu, pozostają niezwykle aktualne, inspirując do refleksji nad codziennymi wyzwaniami, poczuciem własnej wartości oraz sposobami na osiągnięcie wewnętrznego spokoju. To idealna lektura dla tych, którzy pragną zgłębić filozofię życia pełną mądrości i praktycznych wskazówek.
Niniejsze wydanie „Myśli Epikteta” zostało opracowane na podstawie wydania lwowskiego z 1913 roku (wyd. Zienkowicz i Chęciński). Język dzieła został uwspółcześniony, głównie pisownia wyrazów.

Spis treści

O dobrach prawdziwych 6
O bogactwie 12
Godność, stanowczość 12
O wolności 16
O bogach i religii 18
O filozofii i filozofach 19
O gardzeniu zniewagami 21
O przyjaźni i braterstwie 22
O fałszywych sądach 22
O śmierci 31

Stal damasceńska czyli bułat to rozprawa naukowa polskiego profesora metalurgii, rektora AGH – Henryka Korwin-Krukowskiego (1860–1937), poruszająca techniczne zagadnienia produkcji stali damasceńskiej. Praca zawiera fachową analizę procesów technologicznych produkcji bułatu w kontekście wytwarzania głowni sztyletów i szabel wschodnich. Profesor omawia metody historyczne stosowane m.in. w dawnych Indiach oraz próby rekonstrukcji tych technik, podejmowane przez badaczy w XIX i na początku XX wieku. Zestawiając dane historyczne, z wynikami praktycznych doświadczeń rekonstruktorów, analizuje poszczególne etapy obróbki termicznej oraz właściwości fizyczne i chemiczne otrzymanej stali.
W pracy zamieszczono tabelaryczne zestawienie analizy chemicznej badanych próbek stali damasceńskiej oraz 13 fotografii w powiększeniu mikroskopowym.
Fragment
Nie należy mieszać bułatu wschodniego ze stalą dziwerowaną głowni europejskich lub luf broni myśliwskiej. Posiadają one niekiedy deseń podobny, lecz wyrabiane są w inny sposób. Wówczas, gdy stal damasceńska jest twardym żelazem zlewnym, a mianowicie stalą tyglową, stal dziwerowana jest materiałem zgrzewnym (...).
Zalety prawdziwej stali damasceńskiej są następujące:
- Doskonała kowalność i zgrzewalność.
- Nadzwyczajna sprężystość.
- Niezwykła twardość.
Wskutek tego szable i sztylety z dobrego bułatu posiadają ogromną wytrzymałość, mogą być zgięte w kółko, po czym same się wyprostowują do pierwotnego kształtu. Przy zgięciu aż do kąta prostego nie łamią się, a po wyprostowaniu zachowują dawną sprężystość. Twardość ich przy tym jest większą od każdej innej stali. Ostrość dobrych szabli jest taka, że tną one rzucony w powietrze fular jedwabny, a również przecinają zwykłe żelazo nie szczerbiąc się, ani tępiąc. Inną próbą wartości bułatu było strącanie głowy byka jednym cięciem i wymaganie, aby krew nie zostawiała na głowni czarnych plam. To ostatnie wymaganie mogło służyć do przekonania się o odporności stali na korozję w ogóle i na rdzewienie w szczególności.

Ojczyzną bułatu były Indie Wschodnie. Damaszek, który dał nazwę tej stali, wielkie starożytne, handlowe i przemysłowe miasto syryjskie, nie wyrabiał stali, lecz handlował bronią, wyrabianą przeważnie w Persji, lub może tylko częściowo wyrabiał broń ze stali indyjskiej. Damaszek prawdopodobnie był miejscem, gdzie z bułatem zapoznali się rycerze w okresie wypraw krzyżowych, lub skąd kupcy lewantyńscy przywozili broń do Europy. Od czasów najdawniejszych broń damasceńska cieszyła się wielkim uznaniem i rozgłosem w Europie, lecz dotychczas nie zdołano odgadnąć tajemnicy jej nadzwyczajnych zalet.

Spis treści

Stal damasceńska, czyli bułat 6
Stal damasceńska a stal dziwerowana 6
Rodzaje bułatu 10
Metody produkcji bułatu 12
Metody historyczne z Dalekiego Wschodu 13
Próby rekonstrukcji w XIX i początku XX w. 17
Procesy technologiczne produkcji 20
Analiza chemiczna 28
Kowalność i spawalność 30
Hartowanie 33
Podsumowanie 35
Cechy szabli wschodniej 35
Fotografie 37

Spirytyzm czyli obcowanie z duchami autorstwa księdza Franciszka Kwiatkowskiego, wydany po raz pierwszy w 1923 roku w Poznaniu, to wnikliwa analiza fascynacji sferą duchowości, która narastała w czasach powojennych. Trauma i pragnienie kontaktu z bliskimi zmarłymi prowadziły wówczas ludzi ku seansom spirytystycznym. Autor, katolicki duchowny, podchodzi do tematu z wyraźną misją demaskacji i ostrzeżenia, prezentując oficjalne stanowisko Kościoła katolickiego. Książka przedstawia historyczne korzenie spirytyzmu, który, choć obecny od wieków w kulturach różnych narodów, w XIX wieku stał się popularnym zjawiskiem także na Zachodzie.

Ksiądz Kwiatkowski, powołując się na literaturę, obnaża mechanizmy przeprowadzania seansów spirytystycznych, w których uczestnicy często stawali się ofiarami oszustw, manipulacji lub sił, które mogły mieć charakter ponadnaturalny, lecz niekoniecznie święty. Analizuje zjawiska spirytystyczne, jak materializacje, lewitacje, aporty, czy rzekomą komunikację z duchami, przedstawiając najsłynniejsze przypadki medialne tamtych czasów.

Autor, opierając się na katolickiej teologii i filozofii, przestrzega przed groźbą duchowego zagrożenia i przedstawia argumenty władz kościelnych, które konsekwentnie odrzucają możliwość bezpiecznego kontaktu z zaświatami przez metody spirytystyczne. Rozważa możliwe wyjaśnienia nadprzyrodzonych fenomenów – od przypisania ich naturalnym siłom po demoniczne interwencje. Przez pryzmat nauki Kościoła katolickiego dowodzi, że autentyczny kontakt z zaświatem nie jest osiągalny na drodze okultystycznych eksperymentów, a jedyną bezpieczną metodą wsparcia zmarłych jest modlitwa i troska o ich zbawienie.

Spirytyzm czyli obcowanie z duchami to ważne studium dla każdego, kto pragnie zrozumieć, dlaczego Kościół katolicki przestrzega przed spirytyzmem i jakie mogą być duchowe konsekwencje igrania z tajemnicą zaświatów.

Spis treści

Imprimatur 4
Słowo od wydawcy 6
Wstęp. Kontakt z zaświatem 7
I. Znaczenie wyrazów 9
II. Historia 10
III. Zjawiska spirytystyczne 13
IV. Najsławniejsze media 17
V. Tłumaczenie zjawisk 19
Domówienie. Troska o zmarłych 35

Nowołacińska Warszawa to czterojęzyczna (j. łaciński, polski, niemiecki, angielski) edycja wybranych utworów Józefa Epifaniego Minasowicza (1718–1796), osiemnastowiecznego literata, tłumacza i bibliofila, który w swojej twórczości szczególną uwagę poświęcił stolicy Polski. W książce znalazły się trzy łacińskie utwory Minasowicza, w tym wiersz makaroniczny, które stanowią artystyczny zapis życia XVIII-wiecznej Warszawy. Pomysł niniejszej edycji narodził się podczas tutorialu akademickiego o nazwie „Autorzy nowołacińscy o Warszawie. Warsztat translatologiczno-kulturowy. Przygotowanie publikacji studenckiej z profesorską asystą translacyjną”, zaproponowanego w semestrze letnim 2023 przez profesor Beatę Gaj środowisku studencko-doktoranckiemu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W tutorialu uczestniczyły 4 osoby: studenci i doktoranci. Podczas przygotowania edycji w roku 2024 (…) zaproszono do współpracy także studentkę Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Eberhard Karls Universität Tübingen, która przetłumaczyła utwory na język angielski i niemiecki. Do czterojęzycznej edycji wybrano trzy utwory Minasowicza, jednak w czterech rozdziałach monograficznych uczestników tutorialu znajdują się także omówienia kilku innych wierszy tego poety. Głównym bohaterem tomu okazał się nie tylko Józef Minasowicz, lecz także Warszawa opisana w języku (nowo)łacińskim. Autorzy tomu mają nadzieję, że publikacja stanie się choć drobnym dodatkiem do opisu historii Warszawy w XVIII wieku oraz propagowania badań w zakresie neolatynistyki.

Spis treści

Wstęp. Warszawa nowołacińska? – Beata Gaj 3
Część I. Historia i literatura
Warszawa w wieku XVIII. Rys historyczny – Franciszek Jóźwicki 25
Onomastikon – Grzegorz Pakowski 62
Descriptio urbis, czyli jak opisać miasto. Łazienki – „stabilność płynności” i płacząca Biblioteka Załuska – Izabela Podlaska­-Konkel i Beata Gaj 70
Miłość niejedno ma imię, czyli Józefa Epifaniego Minasowicza utwory o miłości – Miłosława Krogulska i Beata Gaj 79
Część II. Wybrane utwory Józefa Epifaniego Minasowicza o Warszawie w tłumaczeniu polskim. Translacja angielska i niemiecka – Joanna Gaj
VARSOVIA Syren urbium Poloniae. WARSZAWA Syrena wśród polskich
miast. WARSAW – A Mermaid Among Polish Cities. WARSCHAU – Die Sirene Unter Den PolnischenStädten 91
PETRONELLA QUERCIA VARSAVIENSIS. PETRONELLA – DĘBINA WARSZAWSKA. PETRONELLA WARSAW OAK. PETRONELLA WARSCHAUER EICHE 96
Carmen Macaronicum, AD JOSEPHUM ANDREAM COMITEM JUNOSZA ZAŁUSKI 108
Materiał graficzny 145
Bibliografia 146
Noty o Autorach 153
Streszczenie 155
Summary 156
Zusammenfassung 157
Indeks osób w tekście głównym 158

Nasze dwory wiejskie Jana Obsta to esej z początku XX wieku, który odkrywa przed czytelnikami tajemnice oraz piękno dworków szlacheckich w dawnej Polsce, a przede wszystkim na Litwie. Przenosi nas do czasów, gdy dworki odgrywały znaczącą rolę w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym Polaków. Autor nie tylko szczegółowo opisuje architekturę tych wyjątkowych budowli, ale także ich funkcje i zmieniające się na przestrzeni wieków znaczenie. Śledzi wpływy zachodnie, które odcisnęły swoje piętno na polskim budownictwie wiejskim, ukazując, jak tradycja i lokalna estetyka łączyły się, tworząc unikatowość polskich dworków. Publikacja ta to nie tylko przewodnik po architekturze, lecz także istotny klucz do zrozumienia, jak dworki szlacheckie wpłynęły na kształtowanie polskiej tożsamości narodowej i kultury, będąc niemymi świadkami burzliwych dziejów naszego narodu.

Publikacja zawiera 11 rycin i fotografii w większości już nieistniejących polskich dworków na Litwie.
Fragmenty
Zaraz na wstępie zaznaczam, iż dwór polski na Litwie pod względem form niczem zgoła nie różni się od dworów wiejskich w innych kraju dzielnicach, nie wyłączając najdalszych kresów, co świadczy wymownie o jedności kultury naszej w wiekach ubiegłych. Jedyne różnice, jakie zachodzą, dotyczą tylko materjału budowlanego. Podobnie zaś jak cała kultura nasza pozostawała zawsze w najściślejszym związku z kulturami zachodu [...] tak budownictwo nasze wiejskie podlegało stale wpływom zachodnim, to też z łatwością w całości jak i w szczegółach wykazać możemy motywy zapożyczone z architektury zachodniej różnych epok i stylów, jako to gotyku, renesansu, barokko i empiru. Nie znaczy to jednak, abyśmy byli tylko naśladowcami wzorów zagranicznych. Przeciwnie, nasz przemysł domowy potrafił na swój sposób (często naiwnie) zużytkować motywy architektoniczne zachodu, odpowiednio do materjału naszego oraz innych warunków lokalnych, z tąd powstał typ dworu wiejskiego nowy, oryginalny, odmienny od tych, jakie znajdujemy poza granicami naszego kraju, na zachód i na wschód, gdzie nie sięgał wpływ kultury naszej.

U nas przeciwnie miasta zamieszkałe były przeważnie przez ludność napływową, niemiecką i żydowską. Wieś, oddzielona od miasta długiemi i złemi drogami, prowadziła żywot odrębny. Tutaj, we dworze szlacheckim, wytworzył się nasz ustrój państwowy, tu zjeżdżali się sąsiedzi na sejmiki i narady, tu gotowano się na wyprawy wojenne. Musiał więc być dwór szlachecki dość obszerny by pomieścić licznych krewnych, powinowatych i sąsiadów z ich rodzinami i czeladzią. Musiał też być w miarę warownym by mógł chronić swych mieszkańców w razie niespodziewanego napadu.

Badając wnętrze dworku szlacheckiego, poznajemy życie domowe, zwyczaje i obyczaje tych pokoleń, które tu żyły, a zatem obraz rozwoju kulturalnego tej warstwy szlacheckiej, tak licznej u nas, której wpływ na cały rozwój historji naszej był decydujący.

Bułaty autorstwa Jerzego Podoskiego (1900–1942) to artykuł opublikowany pierwotnie w czasopiśmie „Broń i Barwa” 1934, nr 2-3.
Autor w sposób rzetelny podszedł do zgłębienia tajników produkcji stali damasceńskiej, nie tylko w zakresie badań teoretycznych, ale również praktycznych, przeprowadzając doświadczenia z otrzymywaniem bułatu. Zestawił dane pochodzące ze źródeł pisanych, aby wyselekcjonować pięć historycznych sposobów otrzymywania bułatu: indyjski, perski, ulepszanie wzoru klingi, skuwany, nordycki. Następnie dokonał przeglądu europejskich badań dotyczących odtworzenia techniki produkcji damastu, takich autorów jak: Crivelli, Bréan, Spiess, Czernow, Anosow, Bielajew, poddając je krytycznej analizie. Argumentacja Podoskiego, jak wspomniano wyżej, była poparta licznymi próbami praktycznymi. Poniżej przytaczamy fragment opisujący jego wnioski w tym zakresie:

„Po „wywołaniu” kilkudziesięciu (około 60) kling najróżnorodniejszych typów i wzorów, po przeprowadzeniu prób z różnymi kwasami, z różnymi rozczynami tych kwasów, doszliśmy do przekonania, że zmienny jest jedynie stopień łatwości ciemnienia pod wpływem kwasu. Niektóre bułaty bardzo szybko ciemnieją i dochodzą do barwy szaro-czarnej, inne zaś ciemnieją bardzo trudno i wolno i nabywają ogólnej barwy brudnoszarej. Pozostałe szczegóły techniczne oraz wnioski wyciągnięte z własnych badań zawarł w rozdziale pt. „Wywoływanie kling z bułatu””.
Fragment rozdziału Terminologia:
W Europie oznacza się mianem „damasku” względnie „damastu” stal, która, po wypolerowaniu i lekkim wytrawieniu słabym kwasem, wykazuje wzory czyli rysunki na swej powierzchni, przy czym rysunki występują jasno na tle zabarwionym ciemniej.
Nazwa „damask” jest błędna – została ona przyjęta w Europie po wyprawach krzyżowych, kiedy przekonano się, że większość wzorzystej stali pochodzi z miasta Damaszku. Tymczasem Damaszek stanowił jedynie ważny punkt handlowy na Wschodzie, w którym sprzedawano broń roboty syryjskiej i mało-azjatyckiej, perskiej oraz indyjskiej. W Polsce utarła się nazwa „dziwer” wzgl. „dziwir”, pochodząca może z języka tureckiego.

Spis treści

Od autora 5
Bułaty 7
A. Terminologia 7
B. Gatunki i nazwy bułatów wschodnich 8
C. Dane historyczne 10
D. Badania europejskie 13
E. Rekonstrukcja damastów przez Anosowa 17
F. Uwagi krytyczne 21
G. Wywoływanie kling z bułatu 25

„Pierwszy polski karabin” autorstwa Jerzego Podoskiego (1900–1942) to artykuł opublikowany pierwotnie w czasopiśmie „Broń i Barwa” 1934, nr 2.

Artykuł zawiera, obok kontekstu historycznego, rysunek karabinu oraz opis parametrów technicznych, takich jak: długość całkowita, długość lufy, waga, długość od środka kolby do spustu, środek równowagi, łoże, okucia, kaliber, ilość gwintów, skręt, skok skrętu, prawdopodobny ciężar pocisku, przyrządy celownicze, spust, szyjka pistoletowa itp.
Fragment
[Pierwszy polski karabin to] broń skałkowa, gwintowana, wytwarzana przez fabrykę w Kozienicach między 1790 a 1791 r. dla uzbrojenia kompanii strzelców, stworzonych przy „regimentach” pieszych na mocy ustawy sejmowej z dnia 8 października 1789 r., uzupełnionej 4 lipca 1790 i 20 kwietnia 1791 roku.
Ze względu na to, że sztuciec kozienicki jest pierwszym okazem broni palnej wojskowej, wykonanej dla wojska polskiego przez fabrykę krajową, okazy tej broni stanowią niezmiernie cenną pamiątkę historyczną, a zarazem ciekawy przyczynek do studium stanu przemysłu uzbrojenia oraz pojęć o uzbrojeniu strzelców wyborowych w ostatnich latach niepodległości.
Broń jest bardzo składna, doskonale zrównoważona, bardzo przypomina – pod względem równowagi w postawie stojącej – karabin Mauser wz. 98, wykonanie proste i grube, ale dowodzące dużej wprawy robotnika i doskonałego zaprojektowania.
Jerzy Podoski był kapitanem piechoty Wojska Polskiego, mistrzem świata w strzelectwie oraz bronioznawcą. Jako specjalista w zakresie ręcznej broni palnej opublikował liczne prace bronioznawcze: książki - „Karabinki małokalibrowe i ich użycie” (1926), „ABC strzelania. Instrukcja” (1929), „Pistolet w walce i sporcie” (1928), „Strzelanie. Podręcznik dla początkujących zawodników„ (1934) oraz artykuły w czasopismach „Przegląd Strzelecki i Łuczniczy”, „Bellona”, „Przegląd Piechoty” oraz „Broń i Barwa”.

Lucjusz Anneusz Seneka, wielki stoik i filozof starożytnego Rzymu, to postać, której nauki do dziś niosą uniwersalne wartości. W zbiorze zawierającym wybrane Listy moralne do Lucyliusza oraz Księgę o sposobach na przypadki Seneka dzieli się mądrością życia opartego na cnotach, w szczególności wewnętrznej dyscyplinie, odporności na trudności losu i rozważaniach nad etyką oraz losem człowieka. Stoicka filozofia autora, której rdzeń stanowi idea życia w zgodzie z naturą i kontrolowania emocji, pokazuje, jak można odnaleźć wewnętrzny spokój w chaosie codzienności.
Listy moralne to zbiór refleksji i nauk skierowanych do Lucyliusza, młodego rzymskiego urzędnika, w których Seneka zachęca go do filozoficznej drogi samodoskonalenia. Autor podejmuje tematy takie jak wartość czasu, relacje z ludźmi, stosunek do bogactwa oraz śmierci, ucząc, że prawdziwe szczęście pochodzi z wewnętrznej harmonii i zgody z losem. Seneka pisze prostym, lecz głębokim językiem, skłaniając Czytelnika do refleksji nad własnym życiem.
Z kolei Księga o sposobach na przypadki to zbiór praktycznych wskazówek dotyczących radzenia sobie z przeciwnościami losu. Autor przekazuje, że cierpienia i nieszczęścia są nieuniknioną częścią życia, ale to, w jaki sposób na nie reagujemy, decyduje o naszym spokoju ducha i moralnej sile.
Tłumaczenie Mieczysława Olszowskiego, oparte na klasycznych rękopisach, oddaje nie tylko treść, ale także formę oryginału, pozwalając czytelnikowi poczuć klimat literatury starożytnego Rzymu. Olszowski, autor wstępu, przybliża również czytelnikowi kontekst historyczny i filozoficzny dzieł Seneki.
Książka ta to nie tylko filozoficzne traktaty, ale także praktyczne wskazówki na trudne chwile, które inspirują do wewnętrznej pracy nad sobą i refleksji nad naturą ludzkiej egzystencji.

Spis treści

Słowo od wydawcy 6
Przedmowa 8
Wstęp 12
Listy do Lucyliusza (Wybór) 25
List I (Ks. I, 1) 25
List II (Ks. I, 2) 26
List XII (Ks. I, 12) 28
List XXIII (Ks. III, 2) 30
List XXXII (Ks. IV, 3) 33
List XXXIV (Ks. IV, 5) 34
List XXXIII (Ks. IV, 9) 35
List XLI (Ks. IV, 12) 36
List XLIII (Ks. V, 2) 38
List XLVII (Ks. V, 6) 39
List XLVIII (Ks. V, 7) 44
List L (Ks. V, 10) 45
List LI (Ks. V–II) 47
List LIV (Ks. VI, 2) 50
List LX (Ks. VI, 8) 52
List LXII (Ks. VI–10) 53
List LXX (Ks. VIII–1) 54
List XCIII (Ks. XV–1) 59
List XCVI (Ks. XIV, 1) 62
List IC (Ks. XVI–4) 63
List CIII (Ks. XVII, 3) 71
List CV (XVIII, 2) 72
List CXII (Ks. XIX, 3) 74
Księga o sposobach na przypadki 76

Czy starożytny Rzym był wolny od terroryzmu? Nic bardziej mylnego! Terroryści znad Tybru to pasjonująca podróż w mroczne zakamarki dziejów Wiecznego Miasta, w których zamachy, spiski i polityczne morderstwa były narzędziami walki o władzę. Od Romulusa po Juliusza Cezara – książka ukazuje, jak przemoc i bezwzględność kształtowały historię Rzymu. Opowieści te, oparte na starożytnych źródłach, przybliżają krwawe epizody rzymskiej polityki, odsłaniając kulisy intryg i przewrotów, które naznaczyły losy imperium.

Spis treści

Terrorysta na tronie 5
Zabić króla 18
Spuriusz Meliusz, czyli terrorysta z urojenia 25
Tyberiusz i Gajusz 34
Terrorysta w stroju ludowym 69
Ulubieniec Fortuny 97
Wróg publiczny numer 1 120
Polityk czy terrorysta? 154
Sprawa Cezara 178

Originally published in 1934, Elements of Polish culture as seen by a resident foreigner is a remarkable account of interwar Poland, written by Paul Super – an American social reformer who spent fifteen years living and working in the country. He closely observed Polish society, culture, education, religious life, and the everyday experiences of a young nation reborn after more than a century of foreign partition. His narrative is personal yet deeply empathetic, portraying Poland as a dynamic and diverse country with a strong cultural and geopolitical orientation toward the West.
Super explores Polish art, architecture, literature, customs, and – above all – the traits of national character: idealism, hospitality, individualism, a deep sense of freedom, and strong religious feeling. It is a portrait of a nation that had only recently regained its independence and was actively shaping its modern identity.
But just a few years after the book’s publication, everything changed. World War II brought the destruction of Poland’s elites, brutal occupation, and later, Soviet domination. Many of the places described by the author fell outside Poland’s postwar borders, and the country’s social and cultural life was profoundly transformed.
This book is not only a historical document, but also a moving testimony to the spirit of a people who, despite the tragedies of history, preserved what was most essential: their culture, identity, religion, and belief in the future. "Elements of Polish culture…" should be read not only as a description of the past, but as a record of national spirit – of what endured in Polish life despite catastrophe. It offers readers a deeper understanding of Polish national traits – such as idealism, independence, and a strong sense of identity – and reveals the lasting values that survived wars, shifting borders, and authoritarian regimes.
Contents
Publisher’s Foreword 7
Chapter 1. Cultural Areas 9
Chapter 2. Orientation 12
Religious and political factors 13
Chapter 3. Landscape and Culture 17
Chapter 4. Artistic Expression 20
Architecture 21
Painting, wood-carving, pottery 22
Costume, literature, music 24
Chapter 5. Spiritual Quality 27
Democracy 27
Toleration 29
Idealism 30
Religion 34
Individualism 36
Chapter 6. Personal Culture 38
Intellectuality 38
Grace of life 40
Self-criticism 42
Women and culture 46
Chapter 7. Social Classes 49
The new middle class 50
Chapter 8. Political Events and Culture 52
After Vienna, 1815 53
Polish Messianism 55
Chapter 9. Cultural Institutions 57
The schools 57
Books and libraries 58
Scientific societies 59
Physical culture 60
Respect for learning 61

Filozofia medycyny to książka, która ukazuje ewolucję myśli filozoficznej w medycynie od czasów Hipokratesa po XX wiek. Autor szczegółowo analizuje zagadnienia takie jak celowość w organizmach żywych, znaczenie obserwacji i indukcji, a także filozoficzne podstawy etyki lekarskiej. Omawia metodologiczne podejście do medycyny, ukazując zróżnicowanie poglądów – od materializmu po witalizm.
Szumowski przybliża również sylwetki kluczowych filozofów i lekarzy, którzy kształtowali tę dziedzinę, od Galena i Paracelsa po dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych myślicieli, takich jak Grohmann czy Schützenberger. Szczególne miejsce zajmuje w książce wkład polskich uczonych – Biernackiego, Biegańskiego i Szokalskiego – którzy rozwijali teorię medycyny w kontekście filozoficznym.
Publikacja kończy się spojrzeniem na współczesne autorowi dylematy filozofii medycyny, uwzględniając dynamiczny rozwój nauk biomedycznych, technologii oraz etyki lekarskiej.
Autor podkreśla, że filozofia medycyny nie jest jedynie abstrakcyjną refleksją, ale ma konkretne zastosowanie w codziennej praktyce lekarskiej, pomagając lekarzom w podejmowaniu trudnych decyzji i w zrozumieniu pacjenta nie tylko jako organizmu, ale także jako istoty ludzkiej.

Spis treści

Władysław Szumowski – życie i twórczość filozoficzno-medyczna 3
Część pierwsza. Dzieje filozofii medycyny, jej istota, nazwa i definicja
Dzieje filozofii medycyny, jej istota, nazwa i definicja 19
Część druga. Filozofia medycyny
I. Oblicze medycyny 75
1. Oblicze medycyny naukowe 75
2. Oblicze medycyny mniej naukowe 87
a. Homeopatia 87
b. Medycyna biologiczna 89
c. Schweninger i jego następcy 92
3. Oblicze medycyny nienaukowe 97
a. Uwagi wstępne 97
b. Chory 100
c. Proces wyzdrowienia 108
d. Uzdrowiciel 113
e. Interpretacja powodzenia uzdrawiaczy 123
f. Julian Ochorowicz jako „malkontent medycyny” 130
g. Wnioski 141
II. Układ życia 147
1. Doktryna materialistyczna 148
2. Dowody przeciwko materializmowi 149
a. Sprzeczności w pojęciu atomu 149
b. Dzisiejsza nauka o budowie atomu 150
c. Pojęcie materii jest wytworem umysłu, a nie umysł
wytworem materii   151
d. Ustrój żywy jako całość. Regulacje, regeneracje 152
e. Dane metapsychiki. Jak mamy się zapatrywać na metapsychikę? 154
3. Celowość, dusza, holizm 159
4. Celowość jednak ograniczona 161
III. Metodologiczne formy myślenia przy wyborze środków leczniczych 163
IV. Oblicze lekarza 172
1. Wczorajsze 172
2. Nowe oblicze 174
V. Etyka lekarska 180
VI. Sformułowanie antynomii 184
Część trzecia. Logika dla medyków
Przedmowa 189
I. Wstęp. Logika a studia medyczne dawniej i dziś 192
II. Fakty naukowe i ich analiza 196
III. Spostrzeżenie i obserwacja 202
IV. Badania eksperymentalne 215
1. Doświadczenia in vitro 224
2. Doświadczenia in vivo 225
a. Doświadczenia na zwierzętach 225
b. Doświadczenia na ludziach 230
V. O związku przyczynowym – wnioskowanie indukcyjne – reguły Milla 235
1. Krytyka 235
2. Jak wykrywamy w biologii związki przyczynowe 241
VI. Statystyka 247
VII. Wnioskowanie z analogii 250
VIII. Uogólnianie – prawa naukowe 253
IX. Układy – hipotezy – klasyfikacja 257
X. Zakończenie. Błędy logiczne w medycynie 266
Bibliografia 270
Indeks osobowy 271
Indeks rzeczowy 279

Monografia podejmuje problem godności człowieka w świetle wyzwań XXI w. oraz obecnej kondycji ludzkości. Jednocześnie szuka genezy współczesnego rozumienia godności, manifestującej się w ważności, równości, braterstwie czy wolności człowieka w wybranych, starożytnych metaforach, formujących przez wieki rozumienie tożsamości istoty ludzkiej. W swoich analizach autor odnosi się do ustaleń m.in. Platona, Grzegorza z Nyssy, Kanta, Heideggera, Arendt, Berlina, LaKoffa czy Habermasa. Książka rozważa problem godności człowieka z wielu perspektyw. Zadaje ważne pytania, w sposób krytyczny i demitologizujący odnosi się do utrwalonych interpretacji. Każdy rozdział kończy tzw. diatryba, w której zostaje wskazane alternatywne odczytanie danej metafory. W dialektycznym odniesieniu do kwestii godności, książka stanowi novum na gruncie polskim i zagranicznym.

Spis treści

Od autora: od muralu do pytania o godność człowieka 3
I. Wokół godności, metafory i roli religii we współczesnym świecie. Wprowadzenie metodologiczne 8
Najlepszy/najgorszy ze światów 8
Pytanie o godność człowieka 14
Perspektywa teologii filozoficznej 19
Metaforyczna natura języka 22
Demitologizacja, czyli religia w post­religijnym świecie 31
Tradycja demitologizacji 31
Jürgen Habermas – rola religii w post­religijnym świecie 37
Status quaestionis, metodologia 46
II. Koncepcja imago Dei – ważność człowieka 52
Obraz Boga w Biblii 52
Teologiczne ujęcie koncepcji imago Dei 59
Imago Dei w perspektywie substancjalnej, relacyjnej i funkcjonalnej 59
Imago Dei a odpowiedzialność społeczna człowieka w myśli Grzegorza z Nyssy 62
Imago Dei jako symbol godności człowieka w myśli Jürgena Moltmanna 68
Imago Dei jako symbol ważności człowieka 72
Diatryba: Koncepcja imago Dei – ważność człowieka. Czy rzeczywiście? 76
III. Koncepcja apokatastazy – równość człowieka 80
Filozoficzna koncepcja apokatastazy 80
Kosmiczny wymiar apokatastazy 81
Osobowy wymiar apokatastazy 83
Założenia filozoficznej koncepcji apokatastazy 93
Chrześcijańska koncepcja uniwersalnego zbawienia 97
Postaci apokatastazy na gruncie chrześcijańskim 100
Obrońcy i oskarżyciele 120
Średniowieczny i nowożytny wymiar chrześcijańskiej
apokatastazy 130
Apokatastaza jako symbol równości człowieka 141
Diatryba: Koncepcja apokatastazy – równość człowieka. Czy rzeczywiście? 145
IV. Koncepcja Adama – solidarność międzyludzka 151
Adam w biblijnym micie początku 151
Człowiek w pierwszym opisie stworzenia 151
Człowiek w drugim opisie stworzenia 155
Upadek Adama i dalsze losy ludzkości 157
Adam w tradycji judaistycznej i wczesnochrześcijańskiej 160
Adam – znaczenie w Biblii hebrajskiej 160
Adam w pismach wczesnego judaizmu 166
Adam w tradycji wczesnochrześcijańskiej 177
Adam w Nowym Testamencie 177
Adam w pismach apologetów i ojców apostolskich 186
Adam a ludzka współzależność – Grzegorz z Nyssy 197
Uniwersalny i kolektywny wymiar antropologii w myśli Grzegorza z Nyssy 198
Parenetyczny wymiar antropologii Grzegorza z Nyssy:
troska o drugiego człowieka 206
Adam jako symbol współzależności i solidarności międzyludzkiej 212
Diatryba: Biblijny Adam – solidarność międzyludzka. Czy rzeczywiście? 217

V. Jaskinia Platona – wolność człowieka 226
Wolność negatywna i pozytywna – Isaiah Berlin 227
Jaskinia Platona a problem wolności 231
Platońska wykładnia metafory jaskini 235
Jaskinia Platona w myśli neoplatońskiej i wczesnochrześcijańskiej 243
Martin Heidegger i Hannah Arendt – wolność egzystencjalna i polityczna 251
Martin Heidegger – wyjście i powrót do jaskini platońskiej 251
Hannah Arendt – wolność więźniów jaskini a wolność filozofa 256
Jaskinia Platona jako symbol wolności człowieka 261
Diatryba: Jaskinia Platona – wolność człowieka. Czy rzeczywiście? 263

VI. Zakończenie 271

Bibliografia 290
Summary 328
Indeks osobowy 345
Indeks rzeczowy 350
Wykaz skrótów 356